Pandemi bize çok önemli bir şey öğretti: İnsanlık, ne kadar gelişmiş teknolojiye sahip olursa olsun, küresel ölçekte yaşanacak bir krize karşı ne kadar kırılgan olabileceğini gördü.
Pandemi günlerinde yaşadığımız korku, yasaklar ve kayıplar hafızalardaki yerini korurken dünya yeniden büyük bir belirsizliğin içine sürükleniyor. Savaşlar, nükleer tehditler, ekonomik krizler, Avrupa'daki protestolar, devletlerin vatandaşlarına yaptığı 72 saatlik acil durum hazırlığı çağrıları ve sosyal medyayı saran UFO iddiaları... İnsanlık yeni bir döneme mi hazırlanıyor? Gerçekten neler oluyor, bizden gizlenen bir şeyler mi var?
Hatırlıyor musunuz pandemi günlerini? Sokağa çıkma yasaklarını, kapatılan iş yerlerini, boşalan caddeleri, maskeli insanları, dezenfektan kuyruklarını, hastane koridorlarını...
Birbirimize yaklaşmaktan çekindiğimiz, sevdiklerimize sarılamadığımız, yakınlarımızın cenazelerine bile gerektiği gibi katılamadığımız günleri...
Bir virüs, milyarlarca insanın hayatını bir anda değiştirmişti.
Günlerce evlere kapandık. Alışveriş saatlerimiz, çalışma düzenimiz, sosyal ilişkilerimiz, hatta birbirimizle tokalaşma alışkanlığımız bile değişti. Aşı tartışmaları, zorunluluklar, seyahat kısıtlamaları, HES kodları, yasaklı günler...
Ölüm haberleri peş peşe geldi. Hastanelerde yer bulmakta zorlanan insanlar, yoğun bakım kapılarında bekleyen aileler, bir daha göremediğimiz yakınlarımız...
O günlerde hepimizin dilinde benzer bir cümle vardı:
"Biz daha neler göreceğiz? Savaşlar, ölümler, salgın hastalıklar, ekonomik krizler... Görmediğimiz ne kaldı? Galiba bir tek uzaylı istilası kaldı. Onu da göreceğiz!"
Aradan zaman geçti. Pandemi geride kaldı. Hayat yeniden normale döndü. En azından biz öyle düşündük.
Peki gerçekten normale döndük mü?
DÜNYA YENİDEN BİR KIRILMA NOKTASINDA MI?
Bugün dünya gündemine baktığımızda insanın aklına ister istemez aynı soru geliyor:
Neler oluyor?
Avrupa'nın farklı şehirlerinde protestolar, sokak gösterileri, hükümetlere yönelik tepkiler... Özellikle genç kuşakların ekonomik düzene, siyasi otoriteye, gelecek kaygısına ve mevcut sisteme karşı yükselen itirazları dikkat çekiyor.
Gençler geleceklerinden emin değil. Barınma, işsizlik, hayat pahalılığı, gelir adaletsizliği ve özgürlük tartışmaları giderek büyüyor.
Bir tarafta savaşlar, diğer tarafta ekonomik darboğazlar. Bir tarafta siyasi istikrarsızlık, diğer tarafta toplumsal huzursuzluk.
Üstelik Avrupa ülkelerinden vatandaşlarına yapılan hazırlık çağrıları da dikkat çekiyor.
Bazı Avrupa ülkeleri, olası savaş, büyük çaplı elektrik kesintisi, doğal afet, siber saldırı ve benzeri acil durumlara karşı vatandaşlarının en az 72 saat kendi ihtiyaçlarını karşılayabilecek hazırlıkta olmasını istiyor. Gıda, içme suyu, ilaç, pil, el feneri ve enerji ihtiyacına yönelik uyarılar yapılıyor.
İlk bakışta bunlar sıradan sivil savunma önlemleri gibi görülebilir. Nitekim krizlere hazırlıklı olmak devletlerin sorumluluklarından biri.
Neden şimdi? Neden bu kadar yoğun biçimde? Devletler hangi ihtimalleri değerlendiriyor? Vatandaşlarına açıklanan risklerle kapalı kapılar ardında yapılan değerlendirmeler aynı mı?
Elbette 72 saatlik hazırlık çağrısı yaklaşan bir felaketin kanıtı değil. Ancak dünya genelinde güvenlik kaygılarının ne kadar yükseldiğini gösteren önemli bir işaret.
PANDEMİDEN SONRA KORKULARIMIZ MI DEĞİŞTİ, DÜNYA MI?
Pandemi bize çok önemli bir şey öğretti: İnsanlık, ne kadar gelişmiş teknolojiye sahip olursa olsun, küresel ölçekte yaşanacak bir krize karşı ne kadar kırılgan olabileceğini gördü.
Dünyanın en gelişmiş ülkeleri bile sağlık sistemlerinin sınırlarına dayandı. Ekonomiler durma noktasına geldi. Tedarik zincirleri koptu. Üretim, ulaşım ve ticaret sekteye uğradı.
Birbirine görünmez bağlarla bağlı olan dünya ekonomisinin ne kadar kolay sarsılabileceğini hep birlikte yaşadık. Şimdi başka bir dönemin içindeyiz.
Rusya-Ukrayna savaşı, Orta Doğu'daki çatışmalar, nükleer silah kullanılması ihtimali, enerji güvenliği, gıda arzı, iklim değişikliği ve küresel ekonomik rekabet...
Her gelişme bir diğerini tetikliyor. Bir bölgede çıkan savaş, başka bir ülkede enerji fiyatlarını artırıyor. Enerji maliyetleri üretime, üretim maliyetleri gıdaya, gıda fiyatları doğrudan insanların yaşamına yansıyor.
İklim değişikliğinin etkileri de giderek daha görünür hale geliyor. Kuraklık, aşırı sıcaklar, orman yangınları, sel felaketleri ve su kaynakları üzerindeki baskı, geleceğe ilişkin kaygıları artırıyor.
Bütün bunlar yaşanırken insanlığın önünde nasıl bir gelecek var?
SOSYAL MEDYA: GERÇEKLERİN KAPISI MI, KORKUNUN ÜRETİM MERKEZİ Mİ?
Bir de işin başka bir boyutu var. Sosyal medya... Bugün telefonlarımızı açtığımızda birbirinden çarpıcı görüntülerle karşılaşıyoruz.
Gökyüzünde hareket eden tanımlanamayan cisimler, olağan dışı ışıklar, askeri uçakların görüntüleri, UFO iddiaları, uzay araçları olduğu öne sürülen cisimler...
Birbirine benzeyen videolar, fotoğraflar, yorumlar...
Kimi görüntülerin yapay zekâyla üretildiği söyleniyor. Kimilerinin gerçek olduğu ileri sürülüyor. Bazı görüntüler için bilimsel açıklamalar getiriliyor, bazıları ise tartışmalı kalıyor.
Amerika Birleşik Devletleri'nde tanımlanamayan anormal olaylara ilişkin resmi açıklamalar, askeri personelin tanıklıkları ve kamuoyuna yansıyan görüntüler de bu tartışmayı büyütüyor.
Burada önemli bir ayrım var: Tanımlanamayan bir hava olayı, otomatik olarak dünya dışı bir varlık ya da uzay aracı anlamına gelmiyor. Bir cismin ne olduğunun henüz belirlenememesi, onun uzaylılara ait olduğunun kanıtı değil. Ancak bu konunun artık yalnızca bilim kurgu filmlerinin konusu olmaktan çıktığı da açık. Devlet kurumları, askeri birimler ve bilim insanları tanımlanamayan hava olaylarını inceliyor.
Öyleyse soralım: Gerçekten bilmediğimiz bir şey mi var? Yoksa teknolojinin gelişmesiyle birlikte daha önce fark edemediğimiz olayları mı görüyoruz?
Daha da önemlisi, sosyal medyada dolaşıma sokulan görüntülerin ne kadarı gerçek, ne kadarı manipülasyon, ne kadarı yapay zekâ ürünü?
İnsanlar artık gördükleri görüntülere de duydukları açıklamalara da şüpheyle yaklaşıyor.
AY GERÇEKTEN AY MI? DÜNYA DÜZ MÜ? ANTARKTİKA'DA NE VAR?
Bir de sosyal medyanın bitmeyen komplo teorileri var. Ay'ın aslında doğal bir uydu olmadığı, devasa bir uzay gemisi olduğu, binlerce yıl önce Dünya'nın yörüngesine yerleştirildiği, hatta bir hologramdan ibaret olduğu iddiaları...
Dünyanın yuvarlak değil düz olduğu teorileri... Antarktika'da insanlıktan gizlenen bölgeler, gizli geçitler, bilinmeyen uygarlıklar, dünya dışı üsler bulunduğu iddiaları...
Bunlara her gün yenileri ekleniyor. Bilimsel karşılığı bulunmayan bu iddiaların bazıları milyonlarca görüntülenmeye ulaşıyor. İnsanlar birbirlerine videolar gönderiyor, yorumlar yapıyor, teoriler üretiyor.
İnsan zihni bilinmeyeni merak eder. Açıklayamadığı olaylara anlam yüklemek ister. Özellikle belirsizliğin arttığı dönemlerde büyük olayların arkasında büyük güçler, gizli planlar ve görünmeyen aktörler aramaya daha yatkın hale gelir.
Bu durumun sosyal medya algoritmalarıyla birleşmesi ise çok daha farklı bir tablo ortaya çıkarıyor. Korku uyandıran, şaşırtan ve insanı dehşete düşüren içerikler daha fazla etkileşim alabiliyor. Böylece doğruluğu kanıtlanmamış bir iddia, kısa sürede milyonlarca insanın gündemine girebiliyor.
Bir süre sonra insanlar gerçekleri değil, gerçek olmasını istedikleri ya da korktukları senaryoları takip etmeye başlıyor.
Gerçek sorunları konuşmak yerine hayali tehditlerin peşinden sürüklenebiliriz. Ya da gerçekten yaşanan gelişmeleri, her şeyi gizli bir planla açıklamaya çalışan içeriklerin arasında kaybedebiliriz.
İNSANLIĞA YENİ BİR AYAR MI VERİLİYOR?
Bütün bu gelişmeleri yan yana koyduğumuzda insanın aklına daha büyük sorular geliyor.
Dünya nereye gidiyor? Küresel güç mücadeleleri hangi noktaya ulaşacak? Ekonomik sistem değişiyor mu? Devletler yeni güvenlik anlayışlarına mı hazırlanıyor? Teknolojik gelişmeler insan hayatını nasıl dönüştürecek?
Yapay zekâ, dijital gözetim, biyometrik veriler, dijital kimlikler, nakitsiz ekonomi ve otomasyon... Bunların her biri hayatımızı değiştirebilecek gelişmeler.
Teknoloji insanlığa büyük kolaylıklar sağlarken aynı zamanda yeni bağımlılıklar ve denetim imkânları da yaratıyor.
Pandemi döneminde insanların hareketlerinin dijital sistemlerle takip edildiği bir dünyayı deneyimledik. Bugün ise yapay zekânın, veri teknolojilerinin ve dijital altyapıların çok daha gelişmiş olduğu bir dönemde yaşıyoruz.
Bunların tamamını tek bir gizli planın parçaları olarak değerlendirmek için elimizde kanıt yok.
Ancak şu soruyu sormak da son derece meşru: Teknoloji geliştikçe insanın özgürlüğü, mahremiyeti ve bireysel karar alanı nasıl korunacak?
Geleceğin dünyasında insan mı teknolojiyi yönetecek, teknoloji mi insanın hayatını şekillendirecek?
Krizler karşısında güvenlik gerekçesiyle alınan olağanüstü önlemler ne kadar sürecek? Olağanüstü dönemlerde kazanılan yetkiler, normalleşme dönemlerinde gerçekten geri verilecek mi?
Bunlar komplo teorisi değil, demokratik toplumların yanıt araması gereken sorular.
GERÇEKLER Mİ GİZLENİYOR, YOKSA BİZ Mİ GERÇEĞİ ARAMAKTA ZORLANIYORUZ?
İnsanların devletlere, kurumlara, medyaya ve uluslararası kuruluşlara duyduğu güven ne durumda? Pandemi döneminde alınan kararlar, yapılan açıklamalar, bilimsel değerlendirmeler ve sonradan ortaya çıkan tartışmalar hâlâ hafızalarda.
Bu nedenle bugün yapılan her açıklama sorgulanıyor. Her olağan dışı gelişmenin arkasında başka bir neden aranıyor.
Bir devlet vatandaşına 72 saatlik gıda ve su hazırlığı yapmasını söylediğinde, insanlar bunun nedenini öğrenmek istiyor.
Bir askeri yetkili tanımlanamayan hava olaylarından söz ettiğinde, insanlar görüntülerin tamamının açıklanmasını bekliyor.
Bir ülkede protestolar büyüdüğünde, insanlar bunun yalnızca bir siyasi tartışma mı yoksa daha derin bir toplumsal kırılmanın işareti mi olduğunu anlamaya çalışıyor.
Devletler vatandaşlarından güven bekliyorsa bilgi vermeli. Bilim insanları iddiaları kanıtlarla değerlendirmeli. Medya, sansasyonun peşinden gitmek yerine gerçeğin izini sürmeli.
Çünkü bilgi kirliliği büyüdükçe söylentiler güçlenir. Açıklanmayan her gelişme yeni bir iddiaya, her belirsizlik yeni bir korkuya dönüşebilir.
Gerçeklerin gizlendiğini düşünmek başka, gizlendiğine dair kanıt ortaya koymak başka şeydir.
İnsanların soru sorma hakkı vardır. Ancak her sorunun yanıtı da bilimsel veriler, belgeler ve somut kanıtlar üzerinden aranmalıdır.
BİZİ NASIL BİR GELECEK BEKLİYOR?
Bugün insanlık aynı anda birden fazla tehditle karşı karşıya. Savaşlar, ekonomik krizler, enerji güvenliği, iklim değişikliği, gıda sorunu, teknolojik dönüşüm, toplumsal kutuplaşma ve bilgi kirliliği...
Bunların her biri tek başına bile büyük bir sınav. Bir de insanların psikolojisi var.
Sürekli felaket haberleri izleyen, her gün yeni bir kriz senaryosuyla karşılaşan, geleceğine ilişkin güven duygusunu kaybeden toplumlar...
Korku, insan davranışlarını değiştirebilir. Belirsizlik, insanları daha kolay yönlendirilebilir hale getirebilir. Umutsuzluk ise toplumsal dayanışmayı zayıflatabilir.
O nedenle bugün yalnızca dünyada neler yaşandığını değil, insanlara nasıl bir gelecek tasavvuru sunulduğunu da sorgulamak gerekiyor.
Sürekli felaket mi konuşacağız? Sürekli bir sonraki büyük krizi mi bekleyeceğiz? İnsanlık geleceğini korkular üzerinden mi şekillendirecek?
Yoksa aklın, bilimin, özgürlüğün ve dayanışmanın öne çıktığı başka bir dünya mümkün mü?
Pandemiyi yaşadık. Savaşların acısını görüyoruz. Ekonomik krizlerin yükünü taşıyoruz. İklim değişikliğinin sonuçlarıyla yüzleşiyoruz.
Şimdi de gökyüzünden gelen görüntüler, uzaylı iddiaları, gizli dünya düzenleri ve distopik gelecek senaryoları arasında gerçeği arıyoruz.
En çok ihtiyacımız olan şey, korkmak değil, sorgulamak. Ama sorgularken de her iddiaya inanmak değil, kanıt istemek.
Çünkü insanlığın geleceğini belirleyecek olan şey, sosyal medyada yayılan en çarpıcı video ya da en korkutucu senaryo değil; bugün dünyada gerçekten yaşanan gelişmeler ve bu gelişmeler karşısında alınacak kararlar olacak.
Yine de aklımızdaki soruların tamamı yanıtlanmış değil. Dünya yeni bir döneme mi hazırlanıyor? Küresel güçler arasında yaşanan mücadele, bildiğimiz dünya düzenini değiştirecek mi?
Devletlerin kriz hazırlıkları hangi risklere dayanıyor? Uzayda yalnız mıyız? Tanımlanamayan olayların arkasında ne var? En önemlisi; Pandemide bize "Dünya bir gecede değişebilir" gerçeğini yaşatan insanlık, şimdi nasıl bir geleceğe doğru ilerliyor?