Adı Hızlı Geçiş Sistemi... Geçiş hızlı, borç hızlı, faiz hızlı, icra hızlı! Bir tek vatandaşa haber verme işi yavaş!

Bir köprüden geçiyorsunuz, Ya da otoyoldasınız… Gişeden geçerken görevli, "15 gün içerisinde ödeme yapabilirsiniz" diyor. Siz de rahatlıyorsunuz. Nasıl olsa 15 gününüz var! Eve gidiyorsunuz, işinize gücünüze dalıyorsunuz. Aradan birkaç gün geçiyor, sonra birkaç hafta...

Telefonunuz susuyor. Bir SMS yok. Bir uyarı yok. Kapınızda tebligat yok. Hayat normal akışında devam ediyor.

Derken bir gün e-Devlet'e giriyorsunuz. Bir bakıyorsunuz, karşınızda bir icra dosyası!

Hayırlı olsun! Köprüden ya da otoyoldan geçerken farkında olmadan bir de hukuk dünyasına giriş yapmışsınız!

Üstelik geçiş ücretiniz birkaç yüz lira. İcra dosyasındaki rakam ise binlerle ifade ediliyor. Faiz, ceza, avukatlık ücreti, takip masrafı... Borç büyümüş, serpilmiş, neredeyse sizinle birlikte yaşlanmaya başlamış!

İnsan ister istemez soruyor: Bu nasıl bir geçiş sistemi?

Adı Hızlı Geçiş Sistemi... Geçiş hızlı, borç hızlı, faiz hızlı, icra hızlı! Bir tek vatandaşa haber verme işi yavaş!

***

Son günlerde HGS mağduriyetleriyle ilgili şikayetleri okuyorum. Birbirine benzeyen o kadar çok başvuru var ki...

Kimi, telefonuna hiçbir bildirim gelmediğini söylüyor. Kimi, HGS hesabında yeterli bakiye bulunduğu halde geçiş ücretinin tahsil edilmediğini anlatıyor. Kimi, borcunu ödediği halde hukuk bürolarından yeniden aranıyor. Kimi de birkaç yüz liralık geçiş borcunun aylar sonra binlerce liralık icra dosyasına dönüştüğünü belirtiyor.

Bir vatandaşın şikayetinde 235 liralık geçiş bedelinin 3 bin liraya ulaştığı iddiası var. Bir başka başvuruda 1.045 liralık geçiş için 12 bin 165 liralık icra takibi çıkarıldığı ileri sürülüyor.

Otoyolun uzunluğu mu arttı, köprünün ayakları mı çoğaldı, yoksa geçiş ücretine finans piyasalarının bütün enstrümanları mı eklendi?

Borsa bu kadar hareketli değil!

***

Gişede görevli size, "15 gün içerisinde ödeme yapabilirsiniz" diyor. Siz de buna güveniyorsunuz. Hatta bu uygulama sürücüye bir kolaylık gibi sunuluyor.

Peki, 15 günlük süre içerisinde vatandaşa bir hatırlatma mesajı göndermek çok mu zor?

Bir banka kredi kartı borcunun son ödeme tarihini hatırlatmak için kaç kez mesaj gönderiyor? Elektrik şirketi faturayı ödemediğinizde kaç kez bildirim yapıyor? Telefon operatörleri bir günlük gecikmede bile sizi buluyor.

Otoyol işletmecileri ise yüzlerce liralık geçiş borcunda vatandaşı bulamıyor!

Ne hikmetse vatandaş borcunu öğrendiğinde karşısında bütün masraflarıyla birlikte hazır bekleyen bir hukuk dosyası bulabiliyor.

Demek ki vatandaşa ulaşmak için teknoloji yetersiz kalıyor, icra aşamasına gelince teknoloji de hukuk da bütün imkânlarıyla çalışıyor!


Bir başka gariplik de şu...

Vatandaş HGS hesabına para yüklüyor. Etiketi var. Bakiye var. Otomatik ödeme talimatı var. Buna rağmen geçiş ücreti tahsil edilmiyor. Sonra da borç çıkıyor.

İyi de bu sistem ne işe yarıyor?

HGS'nin açılımı Hızlı Geçiş Sistemi. Vatandaşın anladığı ise şu: Hızlı geç, borcunu sonra öğren, itiraz etmek için uğraş, ödeyemediysen icrayı bekle!

Üstelik borcunu ödediğini söyleyen vatandaşların yeniden aranması da ayrı bir sorun. Dekontunu sakla, tarihini bul, hangi gişeden geçtiğini hatırla, hangi şirketin hangi hukuk bürosuna dosya gönderdiğini araştır... Gişelerde kartlı ödeme karşılığında aldığınız fişleri buruşturup atıyorsunuz ya; atmayın!

Biz de aynısını yapıyoruz, yaptık… Ödediğimiz geçiş ücretlerini, daha sonra faiziyle yeniden yeniden ödediğimizi düşünüyoruz.

Bir de aynı borç için ikinci kez ödeme talep edildiğini düşünün. O zaman insanın aklına şu soru geliyor: Şirketin tahsilat sistemindeki hata neden vatandaşın mesaisine, cebine ve sinirlerine fatura ediliyor?

***

Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu sonunda konuya el attı. HGS sorgulama sistemindeki değişikliğin ardından şikayetlerin arttığını belirtti otoyol işletmecileriyle toplantı yapılacağını açıkladı.

Güzel... Geç de olsa vatandaşın sesinin duyulması önemli.

Ancak toplantıda işletmecilerin, "Sistemimiz çalışıyor, vatandaş telefon numarasını güncellesin" açıklamasıyla yetinilmemeli.

Elbette sürücünün de sorumluluğu var. HGS hesabında yeterli bakiye bulunduracak, telefon numarasını güncel tutacak, geçiş borçlarını kontrol edecek. Bunlara itiraz yok.

Peki, işletmecinin sorumluluğu nerede başlıyor?

SMS gönderildi mi? Gönderildiyse ulaştı mı? Hangi tarihte gönderildi? Tebligat yapıldı mı? Vatandaşın ödediği para sisteme işlendi mi? Aynı borç için ikinci kez tahsilat girişiminde bulunuldu mu?

Bunların hepsi kayıtlarla ortaya konulabilir.

Madem her geçiş plaka üzerinden tespit edilebiliyor, o plakanın sahibine borç bilgisini ulaştıracak bir sistem neden etkin biçimde çalışmıyor?

Yapay zekâ plakayı okuyabiliyor, aracı tanıyabiliyor, geçişi kaydedebiliyor. Bir SMS göndermek için de sanırım doğal zekâya ihtiyaç yok!

***

Bir de işin ekonomik tarafı var. Özel şirketlerin işlettiği köprü ve otoyollarda vatandaşın ödediği geçiş ücretleri elbette işletmecinin geliridir. Sözleşmeler, tarifeler, işletme giderleri ayrı bir tartışma konusu.

Ancak ihlalli geçişlerden doğan cezalar, faizler ve hukuki takip masrafları da ciddi bir tartışma alanı oluşturuyor.

Soralım o zaman: İşletmecilerin tahsilat sistemlerinde kaç liralık geçiş ücreti, kaç liralık ceza ve kaç liralık hukuki takip masrafı bulunuyor?

Bir yılda kaç ihlalli geçiş icraya taşınıyor? Kaç vatandaşın borcu, başlangıçtaki geçiş ücretinin kat kat üzerine çıkıyor?

Bu rakamlar açıklanmalı.

Kimse otoyol ücretini ödememeyi savunmuyor. Kullanılan hizmetin bedeli ödenmeli. Ama tahsilatın da adil, şeffaf ve denetlenebilir olması gerekiyor.

Vatandaşa geçişte "15 günün var" deyip, sonrasında borcu büyütüp karşısına icra dosyası koymak, ulaşım hizmetinin güvenilirliğine yakışmıyor.

***

İhlalli geçiş olduysa hemen haber verin. İlk 15 günlük ödeme süresini hatırlatın. Ödeme yapıldıysa kaydını doğru tutun. Hatalı borç çıkardıysanız düzeltin. İtiraz varsa inceleyin. Vatandaşın haberi olmadan borcu büyütüp karşısına icra dosyası çıkarmayın.

Bunları yapmak için yeni bir otoyol, yeni bir köprü, yeni bir tünel inşa etmeye gerek yok!

Biraz sistem, biraz denetim, biraz da vatandaşın hakkına saygı yeterli.

Son sözümüz de şu olsun:

Köprüden geçerken para ödüyoruz. Geçtiğimiz için bir de stres bedeli ödemeyelim!

HGS, hızlı geçiş sistemi olarak kalmalı. Vatandaşın cebinden hızlı para çıkartan, borcunu geç bildiren, icraya hızlı ulaşan bir sisteme dönüşmemeli.

Yoksa bir gün otoyola çıkarken insanın aklına yolun uzunluğu, trafiğin yoğunluğu değil, "Acaba bu geçiş bana kaça patlayacak?" sorusu gelecek.

O zaman da köprüden geçmek değil, köprüden korkmak başlayacak!