Bir sabah işe başlıyorsunuz. Bilgisayarınızı açıyorsunuz, e-postalarınıza bakacaksınız ama Outlook çalışmıyor. Toplantıya katılacaksınız, Teams açılmıyor. Yapay zekadan yardım isteyeceksiniz, Copilot da devre dışı. İnternetiniz var, bilgisayarınız sağlam, elektrikler de kesik değil. Ama işinizi yapamıyorsunuz. Çünkü dünyanın öbür ucundaki birkaç sunucuda sorun çıkmış.

Microsoft'un geçtiğimiz günlerde yaşadığı küresel kesinti, tam olarak böyle bir tabloyu ortaya çıkardı.

Üstelik mesele birkaç kişinin e-postasına ulaşamamasından ibaret değil. Haberlere göre 74 ülkede kamu kurumları, bankalar, havayolu şirketleri ve milyonlarca kullanıcı bu aksaklıktan etkilendi. ABD'den Japonya'ya, Avustralya'dan Yeni Zelanda'ya kadar dünyanın farklı noktalarında işler aksadı.

Düşünsenize, bir teknoloji şirketinin sistemlerinde yaşanan arıza, ülkelerin diplomatik yazışmalarını bile etkileyebiliyor.

Bana kalırsa üzerinde durmamız gereken asıl mesele de bu.

Yıllardır bize dijitalleşmenin hayatı kolaylaştıracağı anlatılıyor. Doğru da... Eskiden günler süren bir yazışmayı saniyeler içinde yapabiliyoruz. Binlerce kilometre uzaktaki insanlarla aynı toplantıya katılabiliyoruz. Dosyalarımızı cebimizde taşımak yerine bulutta saklıyoruz.

Peki, bütün bunları yaparken neyi gözden kaçırıyoruz?

Bağımlılığımızı...

Bugün küçük bir işletmeden dev bir kamu kurumuna kadar herkes aynı teknoloji şirketlerinin sunduğu hizmetleri kullanıyor. E-postamız bir yerde, belgelerimiz başka bir yerde, toplantılarımız ve veri depolama sistemlerimiz yine birkaç büyük şirketin elinde.

İşin ilginç tarafı, bu sistemlerin nasıl çalıştığını çoğumuz bilmiyoruz bile. Bilmemiz de gerekmiyor aslında. Ama çalışmadıklarında ne yapacağımızı bilmemiz gerekiyor.

İşte orada ciddi bir eksiğimiz var.

Microsoft'un açıklamasına göre kesintinin nedeni bazı sunucuların beklenmedik şekilde devre dışı kalması. Diğer sunuculara binen yük artınca sorun daha da büyümüş. Şirket müdahale etmiş, kullanıcı trafiğini farklı sunuculara yönlendirmeye çalışmış ama sistem hemen toparlanamamış.

Bir başka deyişle, dünyanın en büyük teknoloji şirketlerinden biri bile kendi altyapısındaki sorunu kısa sürede çözememiş.

Üstelik ortada tespit edilmiş bir siber saldırı da yok.

Bu ayrıntı önemli.

Çünkü dijital güvenlik denildiğinde aklımıza hemen bilgisayar korsanları, çalınan şifreler ve siber saldırılar geliyor. Oysa bazen kimsenin sisteme saldırmasına gerek kalmadan da hayat durma noktasına gelebiliyor.

Bir sunucu arızası, yanlış yapılandırılmış bir sistem ya da beklenmedik bir teknik hata yeterli olabiliyor.

Daha da düşündürücü olanı, böyle bir kesintinin ekonomik maliyetinin milyarlarca dolara ulaşabileceğinin konuşulması.

Bir zamanlar şirketlerin en büyük korkusu elektrik kesintisiydi. Sonra internet kesintisi oldu. Şimdi ise internet çalışsa bile kullandığınız hizmetin sunucusu devre dışı kaldığında eliniz kolunuz bağlanabiliyor.

Peki, çözüm teknoloji kullanmamak mı?

Elbette değil.

Kimse yeniden daktiloya dönelim, belgeleri klasörlere dolduralım, yazışmaları postayla gönderelim demiyor.

Ama bütün yumurtaları aynı sepete koymanın da pek akıllıca olmadığını kabul etmek gerekiyor.

Özellikle kamu kurumlarının, hastanelerin, bankaların ve ulaşım şirketlerinin böyle durumlar için alternatif sistemleri bulunmalı. Kritik veriler düzenli olarak yedeklenmeli. Bir hizmet çöktüğünde iletişimin tamamen kesilmesini önleyecek yöntemler önceden hazırlanmalı.

Bu yalnızca büyük kurumların meselesi de değil.

Küçük bir esnafın müşteri kayıtları, bir muhasebecinin dosyaları, bir gazetecinin haber arşivi ya da bir öğrencinin bütün çalışmaları tek bir bulut hesabında tutuluyorsa aynı risk onlar için de geçerli.

Dijitalleşmek güzel. Hızlı olmak güzel. Teknolojinin sunduğu imkanlardan yararlanmak da güzel.

Fakat bir sabah uyandığımızda dünyanın yarısının aynı şirketin sistemlerinin düzelmesini beklediğini görmek pek de iç açıcı değil.

Bir düşünün...

Dünyanın en güçlü ülkeleri, en büyük şirketleri, milyarlarca dolarlık kurumları var. Ama bazen hepsi aynı ekrana bakıp sistemin yeniden çalışmasını bekliyor.

Eskiden insanlar elektrikler kesildiğinde mum yakardı.

Şimdi Microsoft çöktüğünde ne yapacağını bilemeyen koca bir dünya var.

Teknoloji hayatımızı kolaylaştırdı, buna şüphe yok. Ama hayatımızı kolaylaştıran sistemler olmadan hayatı sürdüremez hale geliyorsak, burada biraz düşünmemiz gerekiyor.

Çünkü asıl mesele Microsoft'un birkaç saat çalışmaması değil.

Asıl mesele, Microsoft çalışmadığında bizim de çalışamaz hale gelmemiz.