Ahmet Akın, COP31’de Türkiye’nin ilk Ekokasaba projesini hayata geçireceklerini açıkladı. 2030’a kadar sera gazı emisyonlarında yüzde 40 azaltım, 2050’de karbon nötr Balıkesir hedefini ortaya koydu. Peki Ekokasaba nedir? Balıkesir’i iklim krizine karşı nasıl bir gelecek bekliyor? Kuraklık, su kaynaklarının azalması, orman yangınları, aşırı sıcaklar ve ani yağışlar kapıdayken açıklanan hedefler nasıl hayata geçirilecek? Balıkesir’in artık sözlerden çok, takvimi ve bütçesi belli bir iklim yol haritasına ihtiyacı var.

**************************

İklim değişikliği artık uzak geleceğin problemi değil. Kapımızda!

Dünyanın bir ucunda yaşanan aşırı sıcaklıklar, diğer ucunda meydana gelen seller, kuraklıklar, orman yangınları ve doğal afetler bize aynı gerçeği anlatıyor: Alıştığımız iklim değişiyor. Üstelik bu değişim, hayatımızın her alanını etkiliyor.

Balıkesir de bu tablonun dışında değil.

Marmara ve Ege Denizi'ne kıyısı bulunan, geniş tarım arazilerine, ormanlara, meralara, su havzalarına ve önemli bir hayvancılık potansiyeline sahip Balıkesir, iklim değişikliğinin sonuçlarıyla farklı cephelerde karşı karşıya.

Bir tarafta tarımsal üretim, diğer tarafta su kaynakları… Bir tarafta orman yangınları, diğer tarafta aşırı sıcaklar… Bir tarafta kıyı bölgelerindeki riskler, diğer tarafta ani ve şiddetli yağışların oluşturduğu taşkın tehlikesi…

Üstelik Balıkesir'in yaz nüfusu kış nüfusunun çok üzerine çıkıyor. Ahmet Akın'ın COP31'de verdiği bilgiye göre kışın 1,5 milyon olan nüfus yazın 4 milyona ulaşıyor.

Bu nüfus hareketliliği, su tüketiminden enerji ihtiyacına, atık yönetiminden ulaşım ve altyapı hizmetlerine kadar bütün dengeleri değiştiriyor.

İşte böyle bir dönemde Balıkesir Büyükşehir Belediye Başkanı Ahmet Akın'ın Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31'de açıkladığı Ekokasaba projesi, üzerinde durulması gereken bir başlık.

EKOKASABA NEDİR?

Ekokasaba, doğayla uyumlu, kaynaklarını verimli kullanan, çevresel etkilerini en aza indirmeyi hedefleyen sürdürülebilir yerleşim modelidir.

Burada amaç, birkaç güneş paneli kurmak, çevreyi güzelleştirmek ya da yeşil alanları artırmak değil. Enerjisini mümkün olduğunca yenilenebilir kaynaklardan sağlayan, suyunu koruyan, atığını yeniden değerlendiren, tarımsal üretimi destekleyen, doğal yaşamı gözeten, ulaşım ve yapılaşmasını çevresel sürdürülebilirlik ilkelerine göre düzenleyen bir yaşam modeli oluşturmaktır.

Bir başka ifadeyle Ekokasaba, insanın doğaya rağmen değil, doğayla birlikte yaşamasını esas alır.

Bu modelde enerji üretimi kadar enerji tasarrufu, suyun temini kadar korunması, atığın toplanması kadar ekonomiye yeniden kazandırılması önemlidir.

Peki Ahmet Akın'ın açıkladığı Ekokasaba projesi nasıl bir model olacak?

Başkan Akın, COP31'de yaptığı açıklamada belediyeye ait bir gölet üzerinde projelendirdikleri yüzer güneş enerjisi santraliyle Türkiye'de bir ilk olan Ekokasaba projesini hayata geçireceklerini söyledi.

Burada önemli bir ayrıntı var.

Açıklamada yüzer güneş enerjisi santrali ile Ekokasaba projesi birlikte anılıyor. Ancak projenin hangi bölgede uygulanacağı, kaç haneyi veya ne büyüklükte bir yerleşimi kapsayacağı, enerji üretim kapasitesi, su ve atık yönetimi bileşenleri, uygulama takvimi ve bütçesi henüz açıklanan bilgiler arasında bulunmuyor.

Dolayısıyla Ekokasaba'nın yalnızca yüzer güneş enerjisi santralinden ibaret olup olmayacağını değil, nasıl bir bütüncül yerleşim modeline dönüşeceğini de görmek gerekiyor.

BALIKESİR'İN İKLİM YOL HARİTASI NE OLMALI?

Ahmet Akın, COP31 konuşmasında Balıkesir'in coğrafi, ekonomik ve çevresel özellikleri nedeniyle farklı iklim risklerini aynı anda yaşadığını vurguladı.

Bu tespit önemli. Balıkesir'in iklim politikası, bütün ilçelere aynı reçeteyi uygulayarak oluşturulamaz. Edremit Körfezi'nin kıyı ve turizm sorunlarıyla Sındırgı'nın, Bigadiç'in veya Dursunbey'in tarımsal ve orman ekosistemi sorunları aynı değil.

Bandırma'nın sanayi ve hava kalitesi gündemiyle Gönen'in tarımsal su ihtiyacı da aynı başlık altında değerlendirilemez. Bu nedenle ilk yapılması gereken, 20 ilçeyi kapsayan ayrıntılı bir iklim risk haritası oluşturmak.

Hangi ilçede su kaynakları daha fazla baskı altında? Hangi tarım ürünleri kuraklıktan daha fazla etkileniyor? Hangi mahallelerde sel ve taşkın riski bulunuyor? Orman yangınları açısından hangi bölgeler öncelikli? Kent merkezlerinde sıcaklık hangi alanlarda daha fazla hissediliyor?

Bu soruların yanıtları bilimsel verilerle ortaya konulmalı.

Meteoroloji Genel Müdürlüğünün Türkiye iklim projeksiyonları da sıcaklık artışı ve yağış rejimindeki değişikliklerin önümüzdeki dönem için önemli riskler oluşturduğunu gösteriyor.

Bu değişim, Balıkesir açısından özellikle su yönetimini ve tarımsal üretimi stratejik bir konu haline getiriyor.

SU YÖNETİMİ, İKLİM MÜCADELESİNİN MERKEZİNDE OLMALI

Balıkesir'in geleceğini belirleyecek en önemli başlıklardan biri su. İklim değişikliğiyle birlikte yağışların azalması kadar, yağışların düzensizleşmesi de önemli bir sorun.

Uzun süre yağmur yağmayan dönemlerin ardından kısa sürede gerçekleşen şiddetli yağışlar, bir yandan su kaynaklarının beslenmesini zorlaştırırken diğer yandan taşkın ve sel riskini artırıyor.

Balıkesir'de suyun her damlasını korumak zorundayız. İçme suyu şebekelerindeki kayıp-kaçak oranları düşürülmeli. Arıtılmış atık suların tarımsal sulamada ve uygun diğer alanlarda yeniden kullanılması yaygınlaştırılmalı. Yağmur suyu toplama sistemleri kurulmalı. Yağmur suyu ile kanalizasyon altyapısı, taşkın riskleri dikkate alınarak planlanmalı.

Barajlar, göletler, dereler ve su havzaları bir bütün olarak korunmalı.

Tarımda vahşi sulama yerine damla sulama ve su tasarrufu sağlayan yöntemler desteklenmeli. Çiftçi, hangi ürünü hangi bölgede ve hangi su koşullarında yetiştirmesi gerektiği konusunda bilimsel verilerle yönlendirilmeli.

Marmara Adası'nda deniz suyunun arıtılarak içme suyuna dönüştürülmesi de Akın'ın COP31'de dikkat çektiği yatırımlardan biri. Ancak deniz suyunun arıtılması, su tasarrufunun ve mevcut kaynakların korunmasının alternatifi olarak görülmemeli.

TARIMI KORUMADAN İKLİM DİRENCİ SAĞLANAMAZ

Balıkesir, Türkiye'nin önemli tarım ve hayvancılık merkezlerinden biri. Zeytin, pirinç, buğday, mısır, sebze üretimi ve hayvancılık, kentin ekonomik ve sosyal yaşamının temel unsurları arasında.

Kuraklık, aşırı sıcaklar, düzensiz yağışlar, don olayları ve toprak verimliliğindeki değişimler üreticiyi doğrudan etkiliyor. İklim yol haritasında tarım ayrı bir başlık olarak ele alınmalı.

Kuraklığa dayanıklı ürün çeşitleri geliştirilmeli, toprak analizleri yaygınlaştırılmalı, üreticilere iklim koşullarına uygun ekim ve sulama takvimleri sunulmalı.

Anız yakmanın önüne geçilmeli. Tarımsal atıklar yakılarak yok edilmek yerine toplanmalı, kompost ve biyogübre üretiminde değerlendirilmeli.

Hayvansal atıkların biyogaz ve organik gübre üretimine kazandırılması için yerel ölçekte tesisler kurulmalı.

Özellikle küçük üreticilerin bu dönüşümün dışında kalmaması gerekiyor. Çiftçinin iklim değişikliğine uyum sağlaması için eğitim kadar ekonomik destek ve teknik danışmanlık da şart.

ORMANLAR, YEŞİL ALANLAR VE YANGIN RİSKİ

Balıkesir'in ormanları yalnızca doğal güzellik değil, kentin iklim güvenliğinin de önemli bir parçası. Orman yangınlarıyla mücadele, yangın çıktıktan sonra söndürme çalışmalarından ibaret olmamalı.

Yangın riski yüksek bölgelerde erken uyarı sistemleri, gözetleme ve izleme altyapısı güçlendirilmeli. Orman içi ve çevresindeki yerleşimlerde yangın güvenliği planları hazırlanmalı. Su kaynakları ve müdahale yolları önceden belirlenmeli.

Kent merkezlerinde ise yeşil alanların korunması ve artırılması gerekiyor.

Ağaçlandırma çalışmalarında bölgenin iklimine uygun, kuraklığa dayanıklı yerel türler tercih edilmeli. Mevcut ağaçlar korunmalı. Betonlaşmanın yoğun olduğu alanlarda gölgelik alanlar, yeşil koridorlar ve geçirgen yüzeyler artırılmalı.

Çünkü iklim değişikliğiyle mücadele, yeni fidan dikmek kadar mevcut doğal varlıkları korumayı da gerektiriyor.

ENERJİDE ÜRETMEK KADAR TÜKETİMİ AZALTMAK DA ÖNEMLİ

Ahmet Akın, Balıkesir'in rüzgâr enerjisinde 1.467 megavat kurulu güce sahip olduğunu açıkladı. Belediyeye ait gölet üzerinde planlanan yüzer güneş enerjisi santrali de yenilenebilir enerji yatırımları açısından dikkat çekiyor.

Ancak enerji dönüşümü, sadece yeni üretim tesisleri kurmakla tamamlanamaz.

Belediye binaları, sosyal tesisler, içme suyu ve atık su tesisleri, arıtma sistemleri ve sokak aydınlatmalarında enerji verimliliği sağlanmalı.

Kamu binalarının çatılarına güneş enerjisi sistemleri kurulmalı. Toplu ulaşımda elektrikli araçlara geçiş hızlandırılmalı. Bisiklet yolları ve yaya ulaşımı desteklenmeli.

Yeni yapılaşmalarda enerji verimliliği, yalıtım, yağmur suyu toplama ve yenilenebilir enerji kullanımı teşvik edilmeli.

Enerjiyi daha fazla üretmek kadar, aynı hizmeti daha az enerjiyle sağlayabilmek de iklim politikasının temel hedeflerinden biri olmalı.

PLAN VAR, PEKİ UYGULAMA VE DENETİM NASIL OLACAK?

Aslında Balıkesir'de iklim politikası için sıfırdan başlanmıyor. Büyükşehir Belediye Meclisinin 12 Ağustos 2025 tarihli kararıyla Sürdürülebilir Enerji ve İklim Eylem Planı (SECAP) kabul edildi.

Plan kapsamında 8 azaltım, 5 uyum ve 1 enerji yoksulluğu olmak üzere 14 ana eylem ve 111 alt eylem belirlendi. Belediye meclisi kararında Balıkesir'in sera gazı emisyon envanteri 8 milyon 162 bin 295 ton CO₂ eşdeğeri olarak açıklandı. 2030 yılı için emisyon azaltımı ve 2050 yılı için karbon nötr hedefi ortaya konuldu.

2026 yılında da Balıkesir Yerel İklim Değişikliği Eylem Planı (YİDEP) kapsamında paydaşların katılımıyla çalıştay gerçekleştirildi. Demek ki planlama ve hazırlık sürecinde önemli bir birikim var.

Şimdi asıl mesele, bu planların uygulamaya nasıl aktarılacağı. Hangi eylem hangi tarihte tamamlanacak? Hangi kurum sorumlu olacak? Ne kadar kaynak ayrılacak? Hangi yatırımlar öncelikli? Hedeflere ne ölçüde ulaşıldığı nasıl ölçülecek?

Bunların tamamı kamuoyunun görebileceği şekilde açıklanmalı.

Örneğin 2030'a kadar yüzde 40 emisyon azaltımı hedefleniyorsa her yıl ne kadar azaltım sağlandığı açıklanmalı. Su kayıpları, yenilenebilir enerji üretimi, geri dönüşüm oranları, toplu ulaşım kaynaklı emisyonlar ve yeşil alan miktarı düzenli olarak raporlanmalı.

Bir internet sayfasında güncel verilerle izlenebilen, ilçe ilçe ilerlemeyi gösteren bir iklim izleme sistemi kurulmalı.

Hedeflerin tutmadığı durumlarda nedenleri de kamuoyuyla paylaşılmalı.

EKOKASABA BİR PROJE DEĞİL, BİR MODEL OLMALI

Ahmet Akın, COP31'de yaptığı konuşmada iklim eylemlerinin belediyelerin bütün çalışmalarının parçası haline getirilmesi gerektiğini söyledi.

Ulaşım, enerji, su yönetimi, tarım, altyapı ve şehir planlamasının birbirinden bağımsız düşünülemeyeceğine dikkat çekti. Bu yaklaşımın Balıkesir'deki bütün belediye hizmetlerine yansıması gerekiyor.

Ekokasaba da bu anlayışın somut örneği olabilir.

Yüzer güneş enerjisi santraliyle enerji üreten, yağmur suyunu toplayan, atık suyunu arıtarak yeniden kullanan, organik atıkları komposta dönüştüren, tarımsal üretimi destekleyen, doğal alanlarını koruyan ve ulaşım ihtiyacını düşük karbonlu yöntemlerle karşılayan bir yerleşim modeli...

Üstelik bu modelin ekonomik açıdan da sürdürülebilir olması gerekiyor.

Ekokasaba'da yaşayan insanların enerji ve su giderleri azalmalı, yerel üretim desteklenmeli, yeni istihdam alanları oluşmalı. Çocuklar, gençler, kadınlar, yaşlılar ve engelliler için erişilebilir, güvenli ve sağlıklı yaşam alanları oluşturulmalı.

Böyle bir model başarıya ulaşırsa Balıkesir'in diğer ilçeleri için de örnek oluşturabilir.