Halk arasında dikenli kabak, çayote, Meksika kabağı ve Hint kabağı gibi isimlerle tanınıyor. Bilimsel adı Sechium edule olan bu bitki, kabakgiller familyasına mensup. Yani salatalık, kavun, karpuz ve bildiğimiz kabaklarla aynı geniş bitki ailesinin üyelerinden biri.

Bir meyve düşünün; şekli armudu andırıyor, kabuğu dikenlerle kaplı, tadı kabağı andırıyor ama yetişme biçimiyle bir sarmaşığı hatırlatıyor. Üstelik tek bir bitkiden onlarca meyve elde etmek mümkün. Tropikal bölgelerden dünyaya yayılan dikenli kabak, hem mutfaklarda hem de bahçelerde kendine özgü bir yere sahip.

Doğada bazen öyle bitkilerle karşılaşıyoruz ki ilk gördüğümüzde meyvesine mi, yaprağına mı yoksa yetişme biçimine mi şaşıracağımızı bilemiyoruz. Dikenli kabak da bunlardan biri. Halk arasında dikenli kabak, çayote, Meksika kabağı ve Hint kabağı gibi isimlerle tanınıyor. Bilimsel adı Sechium edule olan bu bitki, kabakgiller familyasına mensup. Yani salatalık, kavun, karpuz ve bildiğimiz kabaklarla aynı geniş bitki ailesinin üyelerinden biri.

Anavatanı Orta Amerika ve özellikle Meksika olan dikenli kabak, zaman içerisinde dünyanın farklı tropikal ve subtropikal bölgelerine yayılmış. Günümüzde Orta ve Güney Amerika'nın yanı sıra Asya'nın bazı ülkelerinde de yaygın olarak yetiştiriliyor. Ülkemizde ise daha çok farklı sebzeleri ve egzotik bitkileri merak edenlerin ilgisini çekiyor.

Bir meyve, pek çok farklı görünüm

Dikenli kabağın en dikkat çekici bölümü elbette meyvesi. Genellikle armut biçiminde olan meyveler açık yeşil renkte gelişiyor. Bazı çeşitleri pürüzsüz bir kabuğa sahipken bazıları küçük dikenlerle kaplı olabiliyor. Meyvenin içinde tek ve oldukça büyük bir tohum bulunuyor. Bu tohumu diğer birçok sebze tohumundan ayıran özellik ise meyvenin içerisinde çimlenmeye başlaması ve uygun koşullarda yeni bir bitki oluşturabilmesi.

Dikenli kabak, yetişme biçimi bakımından da oldukça ilginç. Güçlü ve hızlı gelişen bir sarmaşık bitkisi. Uygun koşullarda dalları 10-15 metreye kadar uzayabiliyor. Bu nedenle yetiştirileceği alanda sağlam bir çardak, tel örgü veya tırmanabileceği bir destek bulunması gerekiyor. Geniş yapraklarıyla kısa sürede bulunduğu alanı kaplayabiliyor. Yaz aylarında oluşturduğu yeşil örtü, bahçelerde doğal bir gölgelik elde etmek isteyenler için de avantaj sağlıyor.

Bahçede yetiştirmek isteyenlere birkaç öneri

Dikenli kabak, sıcak ve nemli iklimleri seven bir bitki. Güneş alan, organik madde bakımından zengin ve suyu iyi süzen topraklarda daha sağlıklı gelişiyor. Özellikle ilkbaharda havalar ısındıktan ve don tehlikesi geçtikten sonra dikilmesi öneriliyor.

Yetiştiriciliğinin en ilginç taraflarından biri, çoğu zaman meyvenin tamamının dikim materyali olarak kullanılması. Olgunlaşmış meyvenin içindeki tohum çimlenmeye başladığında meyve toprağa yerleştiriliyor. Tohumun meyveden ayrılmaması, çimlenme sürecinin doğal biçimde devam etmesine yardımcı oluyor.

Düzenli sulama, özellikle sıcak yaz aylarında önemli. Ancak kök bölgesinde su birikmesine izin verilmemeli. Bitki hızlı büyüdüğü için gelişme döneminde organik gübreyle desteklenmesi de verimi artırabiliyor. Dalların kontrolsüz biçimde yayılmasını önlemek için zaman zaman yönlendirme ve budama yapılabiliyor.

Dikenli kabak soğuğa karşı hassas olduğundan don olaylarının görüldüğü bölgelerde kışın korunması gerekiyor. Ilıman kıyı bölgelerinde ise uygun mikroklima koşullarında çok yıllık olarak yetiştirilebiliyor.

Sadece meyvesi değil, diğer bölümleri de değerlendiriliyor

Dikenli kabağın mutfaktaki kullanım alanı oldukça geniş. Meyvesi çiğ olarak salatalarda kullanılabildiği gibi haşlanarak, kızartılarak, fırınlanarak veya zeytinyağlı yemeklerde de değerlendirilebiliyor. Hafif aromalı, sulu ve gevrek dokusu sayesinde farklı sebzelerle kolayca uyum sağlıyor.

Bazı yörelerde genç sürgünleri ve yaprakları da sebze olarak tüketiliyor. Kökleri ise özellikle geleneksel yetiştiricilik yapılan bazı bölgelerde değerlendiriliyor. Böylece bitkinin yalnızca meyvesinden değil, farklı bölümlerinden de yararlanılabiliyor.

Beslenme açısından bakıldığında dikenli kabak, su oranı yüksek ve enerji değeri düşük sebzelerden biri. Lif, C vitamini ve çeşitli mineraller içeriyor. Bu özellikleriyle dengeli beslenmeye katkı sağlayabilecek alternatif sebzeler arasında yer alıyor.

Bir bitkiden onlarca meyve

Dikenli kabağın üreticiler açısından dikkat çekici özelliklerinden biri de verim potansiyeli. Sağlıklı gelişen, yeterli güneş ve su alan bir bitki uygun koşullarda çok sayıda meyve verebiliyor. Hasat genellikle meyveler henüz genç, yumuşak ve çekirdekleri sertleşmeden yapılıyor. Meyveler bitki üzerinde aşırı olgunlaşmaya bırakılmadan toplandığında hem mutfakta kullanımları kolaylaşıyor hem de bitkinin yeni meyve oluşturması teşvik edilebiliyor.

Elbette her bitkide olduğu gibi burada da iklim, toprak, sulama ve bakım koşulları verimi doğrudan etkiliyor.

Dikenli kabak, bahçecilikte alışılmışın dışına çıkmak isteyenler için oldukça güzel bir seçenek. Hızlı büyümesi, geniş yaprakları, ilginç meyveleri ve farklı şekillerde tüketilebilmesi onu hem süs hem de sebze bahçelerinde değerlendirilebilecek özel bir bitki hâline getiriyor.

Bahçelerimizde çoğu zaman aynı sebzeleri yetiştiriyor, aynı meyveleri topluyoruz. Oysa dünyanın farklı bölgelerinde yetişen bitkileri tanımak, hem mutfağımıza hem de bahçecilik kültürümüze yeni kapılar açıyor.

Bir sonraki bahar, bahçemizin bir köşesine dikenli kabak dikerek bu ilginç bitkinin gelişimini izlemeye başlayabiliriz. Birkaç ay sonra dalları çardağımızı sararken, yeşil yaprakların arasından sarkan armut biçimli meyveleri görmek, bahçeciliğin sunduğu küçük ama güzel mutluluklardan biri olacaktır.