Kasım ayında bahçeyi boş bırakmayın! Balıkesir ve Marmara Bölgesi'nde kışlık sebzeler yetiştirmek, toprağı korumak ve ilkbahara güçlü bir başlangıç yapmak mümkün. Peki hangi sebzeler tohumla, hangileri fideyle ekilir? Kırağı ve don tehlikesine karşı hangi önlemler alınmalı? Kış bahçesinin püf noktaları neler?
Kasım ayındayız artık… Havalar soğudu, günler kısaldı, yağışlar başladı. Yaz boyunca domates, biber, patlıcan, salatalık ve fasulye yetiştirdiğimiz bahçelerde artık başka bir dönem başlıyor.
Pek çok kişi kış geldiğinde bahçedeki üretimin sona erdiğini, toprağın ilkbahara kadar dinlenmeye bırakılması gerektiğini düşünür. Oysa bahçecilikte kış, üretimin bittiği değil, şekil değiştirdiği bir mevsimdir.
Üstelik Balıkesir ve Marmara Bölgesi'nin iklimi, kış aylarında da pek çok sebzenin yetiştirilmesine imkân tanır. Doğru sebzeyi seçer, ekim zamanını iyi ayarlar, toprağı korur ve don tehlikesine karşı önlem alırsanız kış boyunca sofranıza kendi bahçenizden ürün taşıyabilirsiniz.
Ispanak, marul, roka, tere, maydanoz, pazı, turp, bakla, bezelye, sarımsak ve soğan… Kasım ayında bahçede değerlendirilebilecek seçenekler oldukça fazla.
Her sebze aynı koşullarda yetişmez. Kimi doğrudan tohumla toprağa ekilir, kimi fide olarak dikilir. Kimi soğuğa dayanıklıdır, kimi ise kırağı ve don karşısında korunmaya ihtiyaç duyar.
Öyleyse kış bahçesini hazırlamanın, Kasım ayında ekim yapmanın ve toprağı kış boyunca verimli tutmanın inceliklerine bakalım.
BALIKESİR'DE KASIM AYINDA HANGİ SEBZELER EKİLİR?
Öncelikle Balıkesir'in iklim özelliklerine bakalım.
Meteoroloji Genel Müdürlüğü'nün 1991-2020 iklim normallerine göre Balıkesir'de kasım ayı ortalama sıcaklığı 9,9 derece, ortalama en düşük sıcaklığı 5,4 derece. Aralık ayında ortalama sıcaklık 6,6 dereceye, ortalama en düşük sıcaklık ise 3,1 dereceye düşüyor. Bu veriler, bölgede kışlık sebze yetiştiriciliği için uygun koşulların bulunduğunu gösteriyor. Ancak iç kesimlerde, yüksek rakımlı ilçelerde ve açık arazilerde don tehlikesi kıyı bölgelerine göre daha erken ve daha sert yaşanabiliyor.
Edremit, Burhaniye, Gömeç, Ayvalık ve Erdek gibi deniz etkisinin hissedildiği bölgelerde kışlık sebze yetiştiriciliği daha avantajlı. Balıkesir merkez, Sındırgı, Dursunbey, Bigadiç, İvrindi ve Kepsut gibi iç kesimlerde ise soğuk hava ve don ihtimalini daha fazla dikkate almak gerekiyor.
Bu nedenle bütün Balıkesir için tek bir ekim takvimi oluşturmak doğru olmaz. Bahçenin bulunduğu yer, rakım, güneş alma süresi, rüzgâr ve toprağın yapısı ekim kararını etkiler.
Ispanak: Kış bahçesinin vazgeçilmezi
Ispanak, soğuğa dayanıklılığı nedeniyle kış bahçelerinin en iyi seçeneklerinden biridir. Kasım ayında doğrudan toprağa tohum ekilebilir. Tohumları yaklaşık 2-3 santimetre derinliğe, sıra üzerinde 5-10 santimetre aralıklarla bırakmak uygundur.
Tohumlar çok sık atılırsa bitkiler birbirinin gelişimini engeller. Çıkıştan sonra seyreltme yapılması gerekir. Ispanak nemli, organik madde bakımından zengin ve suyu iyi süzen toprakları sever.
Kasım ayında ekilen ıspanak, hava sıcaklığına ve çeşidine bağlı olarak kış boyunca gelişimini sürdürür. Soğuk havalarda büyümesi yavaşlar, uygun koşullarda ilkbahara doğru yeniden hızlanır.
Marul: Fideyle yetiştirmek daha avantajlı
Marul, kışın yetiştirilebilen en kullanışlı sebzelerden biridir. Kasım ayında marul yetiştirmek isteyenlerin önünde iki seçenek bulunuyor: Tohum ekmek veya fide dikmek.
Bu dönemde hazır fide kullanmak çoğu zaman daha avantajlıdır. Çünkü tohumun çimlenmesini beklemek yerine gelişmeye başlamış bitkileri doğrudan bahçeye yerleştirebilirsiniz.
Marul fideleri çeşidine göre yaklaşık 25-30 santimetre aralıklarla dikilebilir. Toprağa fazla derin yerleştirilmemeli, bitkinin büyüme noktası toprak altında bırakılmamalıdır.
Kışın fazla sulama, kök çürümesine ve mantar hastalıklarına neden olabilir. Toprak nemli tutulmalı, su birikmesine izin verilmemelidir.
Roka ve tere: Hızlı ürün almak isteyenlere
Roka ve tere, Kasım ayında doğrudan tohumla ekilebilecek sebzelerin başında geliyor.
Özellikle küçük bahçelerde, yükseltilmiş sebze yataklarında ve saksılarda rahatlıkla yetiştirilebilirler.
Roka tohumları yüzeye yakın, yaklaşık yarım santimetre derinliğe ekilmelidir. Tere de benzer şekilde yüzeysel ekim ister. Tohumları çok sık serpmemek, bitkilerin hava almasını sağlamak gerekir.
Uygun sıcaklık ve nem koşullarında roka birkaç hafta içinde hasat edilebilecek büyüklüğe ulaşabilir. Tere de hızlı gelişen bir bitkidir.
Bu iki sebzenin güzel tarafı, bütün bahçeyi bir defada ekmek zorunda olmamanızdır. Birkaç haftada bir küçük alanlara yeniden tohum ekerek hasat dönemini uzatabilirsiniz.
Maydanoz ve dereotu: Sabır isteyen ama kışın da yetişen yeşillikler
Maydanoz, kış bahçesinde mutlaka yer verilmesi gereken bitkilerden biridir. Kasım ayında tohum ekimi yapılabilir. Ancak maydanozun çimlenmesi ıspanak ve rokaya göre daha uzun sürer. Tohumların çimlenmesi için uygun nemin korunması gerekir.
Maydanoz tohumları yaklaşık 1-2 santimetre derinliğe ekilebilir. Toprak sürekli çamur halinde tutulmamalı, kurumasına da izin verilmemelidir.
Dereotu da doğrudan tohumla ekilebilir. Güneş alan, drenajı iyi bir alan tercih edilmelidir.
Özellikle maydanozda ilk günlerde sabırlı olmak gerekir. Tohum ekildikten birkaç gün sonra sonuç beklemek doğru değildir.
Pazı ve lahana: Soğuk havaya dayanıklı seçenekler
Pazı, soğuk havalara dayanıklı ve uzun süre ürün alınabilen sebzelerden biridir. Kasım ayında hazır fide dikimi daha hızlı sonuç verir. Uygun koşullarda tohumla ekim de yapılabilir.
Lahana, kara lahana ve bazı kışlık yapraklı sebzeler için ise bu dönemde güçlü, sağlıklı fide tercih etmek daha doğru olur. Özellikle iç kesimlerde küçük ve zayıf fidelerin soğukta gelişimi zorlaşabilir.
Lahana ve benzeri sebzelerde dikim yapılacak toprağın önceden hazırlanmış olması, fidelerin köklerinin zarar görmemesi önemlidir.
Turp ve havuç: Kök sebzeleri unutmayın
Turp, Kasım ayında doğrudan tohumla ekilebilecek en pratik sebzelerden biridir. Tohumlar yaklaşık 1-2 santimetre derinliğe bırakılabilir. Çeşidine göre bitkiler arasında 5-10 santimetre mesafe bırakılmalıdır.
Havuç da doğrudan tohumla ekilir. Fide olarak dikilmesi tavsiye edilmez. Çünkü havuç kökünün gelişimi sırasında yapılan şaşırtma, kökün şeklinin bozulmasına neden olabilir.
Havuç için taşsız, gevşek, derin ve iyi drene edilmiş toprak gerekir. Ağır, sıkışmış ve taşlı topraklarda düzgün kök elde etmek zordur.
Kasım ayının ilk yarısı, Balıkesir'in ılıman kesimlerinde havuç ekimi için daha elverişlidir. Ayın ilerleyen dönemlerinde çimlenme ve gelişme yavaşlayacağı için örtü altı veya korunaklı alanlar tercih edilebilir.
Bakla ve bezelye: Kıştan yararlanıp ilkbahara hazırlanmak
Kasım ayında bahçeye ekilebilecek en önemli baklagillerden ikisi bakla ve bezelyedir.
Bakla, özellikle Balıkesir'in kıyı kesimlerinde sonbahar ekimi için uygun bir bitkidir. Tohumları doğrudan toprağa, yaklaşık 4-6 santimetre derinliğe ekilebilir. Bitkiler arasında çeşidine ve yetiştirme düzenine göre 15-25 santimetre mesafe bırakılabilir.
Bezelye de doğrudan tohumla ekilir. Yaklaşık 3-5 santimetre derinlik uygun bir ekim aralığıdır. Sırık çeşitlerinde bitkilerin büyümesiyle birlikte destek ve herek hazırlanmalıdır.
Bu iki bitkinin önemli bir özelliği, köklerinde yaşayan yararlı bakteriler aracılığıyla havadaki azotu bağlamalarıdır. Bu nedenle bahçe toprağının verimliliğine katkı sağlarlar.
Ancak ağır ve su tutan topraklarda kök çürümesi yaşanabilir. Özellikle kış yağışlarının yoğun olduğu bahçelerde drenajın iyi olması gerekir.
İç kesimlerde ve donun sert yaşandığı yüksek rakımlı alanlarda ekim zamanını bölgenin hava koşullarına göre ayarlamak gerekir.
Sarımsak ve kuru soğan: Kasım ayının önemli dikimleri
Kasım ayı sarımsak dikimi için değerlendirilebilecek dönemlerden biridir.
Sarımsak tohumla değil, sağlıklı sarımsak dişleriyle çoğaltılır. Başın içinden ayrılan dişler, sivri uçları yukarı gelecek şekilde yaklaşık 4-5 santimetre derinliğe dikilir. Dişler arasında 10-15 santimetre, sıralar arasında ise 20-25 santimetre mesafe bırakılabilir.
Toprağın suyu iyi süzmesi gerekir. Aşırı nem, sarımsak dişlerinin çürümesine yol açabilir.
Kuru soğan yetiştirmek isteyenler ise arpacık soğan kullanabilir. Arpacıklar doğrudan toprağa dikilir. Taze soğan için de uygun soğanlıklar veya tohumlar kullanılabilir.
Burada önemli bir ayrıntı var: Sarımsak ve soğan aynı şey değildir; dikim materyali, çeşit ve hasat süresi farklıdır. Bahçede yetiştirmek istediğiniz ürüne uygun çeşit seçilmelidir.
TOHUM MU, FİDE Mİ? KASIM AYINDA HANGİSİ TERCİH EDİLMELİ?
Kış bahçesi hazırlığında en çok karıştırılan konulardan biri tohum ve fide seçimidir.
Her sebzeyi fide olarak dikmek doğru olmadığı gibi, her sebzeyi tohumla yetiştirmek de pratik değildir.
Kasım ayında ıspanak, roka, tere, turp, havuç, maydanoz, dereotu, bakla ve bezelye doğrudan toprağa tohum ekilerek yetiştirilebilir.
Marul, pazı, lahana, kara lahana, karnabahar ve brokoli gibi sebzelerde ise hazır fide kullanmak, özellikle mevsimin ilerlediği günlerde daha avantajlıdır. Bu sebzelerin fideleri güçlü ve sağlıklı olmalıdır.
Sarımsak dişle, kuru soğan ise arpacıkla yetiştirilebilir.
Patates ise bu dönemde Balıkesir'deki açık bahçeler için ilk tercih olmamalıdır. İlkbahar ekimi için toprağı ve tohumlukları hazırlamak daha doğru bir yaklaşımdır.
Bir başka önemli nokta da tohumların toprağa gelişigüzel serpilmemesidir. Her tohumun kendine özgü ekim derinliği vardır. Çok derine ekilen tohum çimlenmekte zorlanır, yüzeyde bırakılan tohum ise kuruyabilir veya yağışla yer değiştirebilir.
Tohum paketlerinin üzerindeki ekim derinliği ve sıra arası bilgileri dikkate alınmalı, özellikle küçük tohumlar yüzeye yakın ekilmelidir.
