ABD, Çin ve Rusya liderlerinin Şenzen'deki üçlü zirvesi, dünya siyasetinde yeni bir dönemin kapısını mı aralıyor? Enerji paylaşımından BM reformuna, nükleer güvenlikten devlet başkanlarının dokunulmazlığına kadar uzanan mutabakat, "Yeni Yalta" tartışmalarını beraberinde getirdi. Peki, 1945'teki Yalta Konferansı'ndan ağır sonuçlarla çıkan Türkiye, yeni güç dengelerinden nasıl etkilenecek?

APEC Zirvesi'nde buluşan Trump, Şi Cinping ve Putin, dünyanın enerji akışını yeniden düzenleyecek, "nükleer savaş önlenecek", BM "reforme edilecek", dünya liderlerine dokunulmayacak! Bu haliyle zirve, "Yeni Yalta" benzetmesiyle eleştirildi.

Türkiye nasıl etkilenecek?

Şimdi; "Çin'de yapılan zirvenin sonuçları ne olacak? Dünya siyasetini, dünyadaki ekonomik paylaşımı nasıl etkileyecek? Yalta Konferansı'ndan olumsuz etkilenen Türkiye, 'Yeni Yalta'dan nasıl etkilenecek?"

ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in katılımıyla Çin'in Şenzen kentinde düzenlenen Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi sona erdi. Liderler, zirveden bir gün önce APEC Ekonomik Liderler Toplantısı kapsamında düzenlenen akşam yemeği ve resepsiyonda bir araya geldi. Zirvenin asıl görüşmesi ise 19 Kasım 2026 tarihinde yapıldı. Zirvenin üçlü görüşmesi yaklaşık 1,5 saat sürdü.

"Barışa Doğru Bildirge"

ABD, Çin ve Rusya liderlerinin buluşmasının ardından yayımlanan ortak resmi metin "Barışa Doğru Bildirge" (Declaration Toward Peace) başlığını taşıyordu. Fakat diğer ülkelerin zirve kapsamı dışında tutulması, temsil edilmemeleri, zirvenin "barış" söylemine uygun bulunmadı.

Masanın dışında kaldılar...

ABD, Çin ve Rusya liderleri arasında gerçekleşen üçlü zirvede masanın dışında kalan en kritik aktörler, Avrupa Birliği (AB) ülkeleri, İngiltere, Ukrayna ve Asya-Pasifik'teki ABD müttefikleri oldu. Bu konu, zirveyle ilgili önemli bir eleştiri oldu. Zirve, daha çok üç büyük ülkenin dünyaya yeniden bir düzenleme getirme amacı taşıdığı izlenimini bıraktı.

Birleşmiş Milletler "reforme" edilecek!

Zirvede Birleşmiş Milletler'in "reforme edilmesi" gündeme geldi. Rafine petrol ürünlerinin üretiminin ve arzının artırılması, istikrarlı enerji akışının sağlanması üzerinde anlaşıldı. "Nükleer savaşın kazanılamayacağı ve asla yapılmaması gerektiği" vurgulanırken üzerinde anlaşılan en dikkat çekici konulardan biri ise "Üç devlet başkanının, devlet rızası ilkesinin ve devlet görevlilerinin dokunulmazlıklarına saygı gösterilmesi" ilkesi üzerinde anlaşmaya varması oldu.

Ukrayna ve İran konuları havada kaldı.

Fakat zirvenin sonunda, "Barışa Doğru Bildirge" başlıklı deklarasyonda Ukrayna'da ve İran'da yaşanan savaşa son verilmesine yönelik somut bir adım atılmadı. Ukrayna Savaşı masaya yatırıldı ancak görüşmelerden savaşı bitirecek somut bir ateşkes veya anlaşma kararı çıkmadı.

İran Savaşı zirvede gündeme geldi ancak çok kısa ve yüzeysel bir şekilde ele alındı; liderler arasında bu konuda somut bir uzlaşma sağlanmadı. Deklarasyonda ne İran ne de Hürmüz Boğazı yer aldı.

Üçlü zirveye 'Yalta Konferansı' benzetmesi

Çin'de yapılan zirvede Avrupa Birliği ve İngiltere gibi ülkelerin dışarıda kalması, Avrupa ülkelerinde ve dünya basınında "Yeni Yalta" benzetmelerine ve eleştirilere yol açtı. "Yalta 2.0" kavramı bu benzetmeyle birlikte ortaya atıldı.

Yalta'da ne olmuştu?

İkinci Dünya Savaşı'nın sonlarına doğru 4-11 Şubat 1945 tarihlerinde Kırım'ın Yalta kentinde tarihi Yalta Konferansı yapıldı. Konferansta dönemin üç büyük gücü olan ABD (Franklin D. Roosevelt), Sovyetler Birliği (Josef Stalin) ve İngiltere (Winston Churchill) bir araya gelerek savaş sonrası Avrupa'nın sınırlarını çizmiş, Almanya'yı bölmüş ve dünyayı nüfuz alanlarına ayırarak Soğuk Savaş düzeninin temelini atmıştı.

Yalta Konferansı'ndan Türkiye nasıl etkilendi? Türkiye APEC Zirvesi'nden nasıl etkilenecek?

Yalta Konferansı'nda Josef Stalin, Türkiye'den Kars ve Ardahan'ı talep eder.

Stalin, 1936 yılında imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin eskidiğini ileri sürerek yeniden düzenlenmesini talep eder.

Bu durum Türkiye'nin dış politikasında sapma yaratır.

Ardından Amerika, Truman ve Marshall planlarını açıklar. Türkiye'ye ekonomik ve askeri yardım yapılır.

Türkiye'nin askeri politikalarında, eğitim sisteminde de ABD etkisi başlar. 1949'da Türk-Amerikan Eğitim Komisyonu Anlaşması olan Fulbright Antlaşması yapılır.

Türkiye, NATO'ya girmek için Kore'ye asker gönderir. 1952'de NATO'ya üyelik süreci başlar ve Türkiye NATO üyesi olur...

Karikatüristler, çizgileriyle eleştirdi.

Zirve, dünyada geniş bir mizah konusu oldu. Dünya medyasında ve sosyal medyada zirveyi yapan liderler sert eleştirel bir mizah konusu oldu.

Mizahçılardan zirveye eleştiri:

Hindistan merkezli İngilizce günlük gazete Deccan Chronicle'deki karikatürde, Vladimir Putin "Savaş" belgesiyle, Şi Cinping "Yapay Zekâ" belgesiyle ve Donald Trump "Petrol" belgesiyle masada otururken; kolu sargılı ve yaralı bir şekilde resmedilen Dünya'ya "Şşşt! Senin geleceğine karar vermek için buradayız" esprisiyle;

Amerikalı karikatürist Jeffrey Koterba'nın kendi resmi Facebook sayfasında "Üç tehlikeli lider, biri (Trump) çocuk" esprisiyle,

Nicolas Vedot'un (Belçika) karikatüründe ise "Çin Malı Yalta" esprisiyle eleştirildi.

Ukrayna, Rusya'nın 'bam teli' gibi...

Ve Putin'e göre, Rusya-Çin ilişkileri de dünya için önemli...

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in zirveyle ilgili basın toplantısında yaptığı açıklamalar, Rusya Dışişleri Bakanlığı'nın sosyal medya hesabında paylaşıldı.

Bu açıklamalarda Rusya'nın güvenliği ön plana çıktı. En hayati konu ise Ukrayna ile devam eden savaş oldu. Savaşı başlatan tarafın Rusya olmadığını belirten Putin, "Elbette Ukrayna'nın da güvenliği önemli" derken, Ukrayna'nın destekçisi Avrupa ülkelerinin bundan vazgeçmesi gerektiğini savundu.

Putin, "Uzlaşmaya hazırız ama savaşı başlatan biz değildik. Asıl soru, çatışmanın diğer taraflarının – Ukrayna ve bu durumda onun Avrupalı destekçilerinin – bunları kabul etmeye hazır olup olmadığıdır." dedi.

Putin de kitle imha silahlarının ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesi üzerinde durdu.

Putin'in üzerinde durduğu bir konu da Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICC) oldu. Putin, mahkemenin yetki sınırlarını açıkça aşan ve hukuki kararlardan ziyade siyasi kararlar alan bir kurum olduğuna vurgu yaptı.

Putin, "APEC bünyesinde çalışmak bizim için büyük önem taşıyor. Bu bölgeyle olan ticaret hacmimizi yüzde 40'a çıkarma hedefi koymuştuk; şu anda bu oran yüzde 60'ı aşmış durumda. Rusya-Çin ilişkileri günümüz uluslararası güvenlik sisteminin temel taşlarından biridir. Bu ilişkiler önemli bir caydırıcı güç ve küresel dengenin korunmasında kilit bir unsurdur." derken de Rusya-Çin ilişkilerinin önemine dikkat çekti.

Çin Lideri Şi Cinping: "Dünya, yüz yılda görülmemiş derin değişimlerden geçiyor..."

Çin Halk Cumhuriyeti Devlet Başkanı Şi Cinping, zirve sonrasında Çin'in sosyal medya hesabından yaptığı açıklamanın bir bölümünde dünyanın "görülmemiş" bir değişimden geçtiğini vurguladı:

Şi Cinping, şu ifadelere yer verdi:

"........30 yılı aşkın bir süre önce, APEC kuruldu ve Asya-Pasifik topluluğunu inşa etme yolculuğuna başladı. Son 30 yılda, Asya-Pasifik bölgesi muazzam değişimler geçirdi ve hızlı ekonomik kalkınmanın 'Asya-Pasifik mucizesi'ni yarattı.

Şu anda dünya, yüzyılda görülmemiş derin değişimlerden geçiyor ve teknolojik ve endüstriyel yenilikler hızla gelişiyor. Yeni fırsatlar ve zorluklarla karşı karşıya kalan Asya-Pasifik iş birliği, yeni duruma uyum sağlamalı, yeni adımlar atmalı ve karşılıklı destek, açıklık ve bütünleşme, yenilikçilik ve kapsayıcı kalkınma ile karakterize edilen bir Asya-Pasifik topluluğunun inşasını teşvik etmek için yeni bir ortam yaratmalıdır......."

Beyaz Saray'dan açıklama

Beyaz Saray resmi web sitesinde zirveyle ilgili bir açıklama yapıldı. ABD ve Rusya devlet başkanlarının, üçlü zirveye ev sahipliği yaptığı için Çin'e teşekkür edilerek şöyle denildi:

"Üç devlet başkanı, mevcut uluslararası durum hakkında derinlemesine görüş alışverişinde bulundular ve stratejik istikrarı ve uluslararası güvenliği koruma konusunda kararlılıklarını dile getirdiler:

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin daimi üyeleri olarak Amerika Birleşik Devletleri, Rusya ve Çin, BM'nin küresel zorluklara daha etkili bir şekilde yanıt verebilmesi ve uluslararası barış ve güvenliğin temel misyonuna uygun hareket edebilmesi için BM'yi reforme etme taahhüdünde bulundular.

Üç ülke, tüm ulusların yararına olacak şekilde rafine petrol ürünlerinin üretimini ve arzını artırmayı planlıyor. İstikrarlı enerji akışının önemini yeniden teyit ettiler.

Üç devlet başkanı, devlet rızası ilkesinin ve devlet görevlilerinin dokunulmazlıklarına saygının son derece önemli olduğunu kabul etti ve Uluslararası Ceza Mahkemesi ve benzeri diğer organların yetkilerini kötüye kullanmaması gerektiği konusunda hemfikir oldu.

Üç devlet başkanı, nükleer savaşın kazanılamayacağını ve asla yapılmaması gerektiğini yeniden teyit etti. Üç ülke, nükleer riskleri azaltmak ve nükleer silahların yayılmasını önlemek konusunda diyalog yürütecek."

Dünyada ve Türkiye üzerindeki etkisi ne olacak?

Çin'in Şenzen kentinde düzenlenen Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi sona erdi. Diğer ülkeleri zirve dışında bırakan buluşma, dünyada "yeni bir düzen kurma" girişimi olarak algılandı. Zirve, "Yeni Yalta Konferansı" diye eleştirildi.

Şimdi; "Çin'de yapılan zirvenin sonuçları ne olacak? Dünya siyasetini, dünyadaki ekonomik paylaşımı nasıl etkileyecek? Yalta Konferansı'ndan olumsuz etkilenen Türkiye, 'Yeni Yalta'dan nasıl etkilenecek?" sorusu önemli bir gündem olarak önümüzde duruyor.