NAZİF İLBOZ
İnsan toprağa dokununca bambaşka bir huzur buluyor. Özellikle son yıllarda şehir hayatından bunalan binlerce kişi bahçesine domates, biber, patlıcan, salatalık, kabak, fasulye, börülce, kavun, karpuz ekmeye başladı. Kimi emekli olduktan sonra, kimi hafta sonlarını değerlendirmek için, kimi de çocuklarına doğal ürün yedirebilmek amacıyla...
Ancak bahçeciliğe yeni başlayan herkesin ortak bir sorunu var. Sorular çok, cevaplar ise birbirinden farklı.
Birine soruyorsunuz: "Domatesi bol sula."
Diğeri hemen itiraz ediyor: "Olmaz, suyu kes ki kökü derine insin."
Bir başkası: "Alt yaprakların hepsini kopar."
Öteki ise: "Dokunma, bitkiyi zayıflatırsın."
İnsan sonunda neye inanacağını şaşırıyor.
Oysa bitkilerin de insanlar gibi biyolojik ihtiyaçları var. Tarımda başarı, kulaktan dolma bilgilerle değil; bitkinin gelişim dönemine göre doğru uygulamalar yapmakla mümkün oluyor.
EN ÇOK TARTIŞILAN KONU SULAMA
Domates, biber, patlıcan ve salatalık yetiştiren herkesin en çok duyduğu cümlelerden biri şudur: "Çiçek açınca suyu kes."
Peki gerçekten doğru mu? Bilimsel olarak cevabı; hem evet hem hayır.
Aslında tamamen suyu kesmek doğru değildir. Buradaki amaç, toprağı hafif kurutarak köklerin daha derine gitmesini sağlamaktır.
Bitki sürekli ıslak toprakta yaşarsa kökleri yüzeyde kalır. İlk sıcak hava dalgasında strese girer. Ancak uzun süre susuz bırakılan bitki de gelişimini durdurur, çiçeklerini dökebilir, meyveleri küçülür. Doğru zamanda ve doğru miktarda sulama yapmak gerekiyor.
FİDE DÖNEMİNDE SU NASIL OLMALI?
Yeni dikilen fideler ilk 7-10 gün düzenli su ister. Çünkü kök sistemi henüz gelişmemiştir. Toprak tamamen kurutulmamalıdır. Ancak çamur hâline gelecek kadar fazla sulama da kök çürüklüğüne neden olabilir. Toprağın nemli kalması yeterlidir.
Domates, biber, patlıcan ve salatalık çiçek açtığında en büyük hata düzensiz sulamadır.
Bir gün çok su... Üç gün hiç su yok... Sonra yine aşırı sulama... İşte bu durum; domateste çatlamaya, çiçek dökülmesine, meyvenin içinin boş kalmasına, acı bibere, şekilsiz salatalıklara neden olabilir. Bitki düzen ister. Toprak tamamen kuruyup sonra suya boğulmamalıdır.
Meyve bağladıktan sonra Artık bitkinin en fazla su tükettiği dönem başlamıştır. Domates, salatalık, kabak, patlıcan ve biber artık hem yapraklarını hem de meyvesini beslemektedir.
Bu dönemde su eksikliği verimi doğrudan düşürür. Özellikle yazın sıcak günlerinde sabah erken saatlerde yapılan düzenli sulama en doğru yöntemlerden biridir.
KAVUN VE KARPUZDA FARKLI BİR DURUM VAR
Kavun ve karpuz büyürken düzenli su ister. Ancak hasada yaklaşık 7-10 gün kala sulamanın azaltılması önerilir.
Çünkü bu dönemde fazla su; meyvenin aromasını azaltabilir, şeker oranını düşürebilir, çatlamalara neden olabilir.
İşte halk arasında "kavunun suyunu kes" denmesinin bilimsel karşılığı budur.
Bu tavsiye tüm sezon için değil, sadece hasat öncesindeki kısa dönem içindir.
FASULYE VE BÖRÜLCEYİ SUSUZ BIRAKMAYIN!
Fasulye ve börülce özellikle çiçeklenme döneminde suya karşı hassastır. Bu dönemde yaşanan kuraklık; çiçek dökümüne, bakla sayısının azalmasına, ürünün küçülmesine neden olur.
Düzenli nem korunmalıdır.
Alt Yapraklar Temizlenmeli mi?
En çok yapılan yanlışlardan biri de, bitkilerin alt kısmındaki yaprakların temizlenip temizlenmeyeceği konusu…
Alt yaprakların tamamını koparmak doğru değildir. Sadece toprağa değen, sararan, hastalanan, hava dolaşımını engelleyen yapraklar alınmalıdır.
Çünkü yaprak, bitkinin güneş enerjisi üreten fabrikasıdır. Her koparılan sağlıklı yaprak, bitkinin besin üretimini azaltır.
DOMATES KOLTUK SÜRGÜNLERİ
Sırık domateslerde koltuk sürgünlerinin alınması önerilir. Çünkü bitkinin enerjisi gereksiz dallara değil meyveye gider. Ancak bodur çeşitlerde her sürgünün alınması doğru değildir. Çeşidin özelliğini bilmeden budama yapılmamalıdır.
ÇAPALAMA NEDEN ÖNEMLİ?
Çapalama sadece yabancı ot temizlemek değildir. Aynı zamanda toprağı havalandırır, köklere oksijen sağlar, yüzeyde oluşan sert tabakayı kırar, suyun toprağa daha kolay işlemesini sağlar.
Özellikle yağmur veya sulamadan sonra oluşan kabuklanmanın kırılması bitkinin gelişimini hızlandırır.
Genellikle 15-20 günde bir yüzeysel çapalama yeterlidir.
DAMLAMA MI, SALMA SULAMA MI?
Bilim bu konuda oldukça nettir. Damlama sulama yüzde 30-60 daha az su tüketir, yabancı otları azaltır, mantar hastalıklarını düşürür, yaprakları ıslatmadığı için mildiyö ve külleme riskini azaltır, gübrelemenin daha kontrollü yapılmasını sağlar.
Salma sulamada ise hem su kaybı artar hem de yabancı otlar daha hızlı gelişir.
YAPRAKLARI ISLATMAK DOĞRU MU?
Özellikle akşam saatlerinde yaprakların ıslak kalması mantar hastalıklarının en önemli nedenlerinden biridir. Bu nedenle su mümkün olduğunca köke verilmelidir.
Bitkiyi değil, toprağı sulayın.
BÖCEKLE MÜCADELE İLK ÇARE İLAÇ DEĞİL
Yaprak biti, beyaz sinek, kırmızı örümcek, yeşil kurt... Bahçelerin değişmeyen misafirleri... Ancak ilk çözüm hemen kimyasal ilaç kullanmak olmamalıdır.
Öncelikle; düzenli kontrol, hastalıklı yaprakların uzaklaştırılması, yabancı ot temizliği, hava dolaşımının artırılması, faydalı böceklerin korunması, gerektiğinde biyolojik mücadele yöntemlerinin uygulanması çok daha doğru sonuç verir.
Kimyasal ilaç son seçenek olmalıdır.
GÜBRE FAZLA OLURSA DAHA ÇOK ÜRÜN ALINIR MI?
Hayır. Azot fazlalığı bitkiyi büyütür ama meyveyi azaltabilir.
Bitki kocaman olur... Yaprak çoktur... Ama domates azdır. Bu nedenle dengeli gübreleme en doğru yöntemdir.
Toprak analizi yaptırmak, rastgele gübre atmaktan çok daha verimlidir.
***
Bahçecilik sabır işidir. Bitkiler komşunun tavsiyesiyle değil, doğanın kurallarıyla büyür. Bugün internette ya da kahve sohbetlerinde onlarca farklı öneri dolaşıyor. Ama her öneri her toprakta, her iklimde ve her bitkide doğru değildir.
Toprağın yapısı, hava sıcaklığı, nem oranı, yetiştirilen çeşit ve sulama sistemi birbirinden farklıdır. Bu nedenle tek bir mucize yöntem yoktur.
Bilim bize şunu söylüyor: Bitkiyi susuz bırakmayın ama boğmayın. Yaprağını gereksiz yere koparmayın. Toprağı düzenli havalandırın.
Sulamayı mümkün olduğunca sabah erken saatlerde yapın. Yaprakları değil, kökleri sulayın.
Ve en önemlisi... Bitkinizi her gün gözlemleyin.
