Çanakkale’nin Ayvacık ilçesinde, UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ndeki Assos Antik Kenti’ne yalnızca birkaç kilometre mesafede planlanan jeotermal kaynak arama projesine karşı açılan dava reddedildi. Mahkeme, kendi atadığı bilirkişilerin iki kez “Bu proje bu bölgede uygulanamaz” yönündeki raporlarına rağmen “ÇED Olumludur” diyerek projeye kapı araladı. Davacılar, yaklaşık 130 bin TL yargı giderini ödemekle karşı karşıya kaldı.
ASSOS YAKININDA JEOTERMAL ARAMAYA YARGI ENGELİ KALKTI
Çanakkale ili Ayvacık ilçesine bağlı Büyükhusun köyünde, Bakrom AŞ tarafından açılmak istenen jeotermal kaynak arama projesine karşı yöre halkı ve çevre örgütlerinin mücadelesi 2018 yılından bu yana sürüyor. Proje alanı, Assos Antik Kenti’ne, zeytinliklere, arkeolojik sit alanlarına ve tarım arazilerine yakınlığı nedeniyle büyük tartışma yaratıyor.
Kazdağı Doğal ve Kültürel Varlıkları Koruma Derneği’nin de içinde yer aldığı Assos Dostları, projeye karşı bugüne kadar iki ayrı ÇED sürecinde dava açtı.
İLK ÇED DAVASI KAZANILMIŞTI
Bakrom AŞ’nin jeotermal kaynak arama projesi için ilk ÇED süreci 2018 yılında başlatıldı. Projeye 2019 yılında “ÇED Gerekli Değildir” kararı verildi.
Bu karar, aralarında Kazdağı Doğal ve Kültürel Varlıkları Koruma Derneği’nin de bulunduğu 122 davacı tarafından yargıya taşındı. Yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda bilirkişiler davacıları haklı buldu ve dava kazanıldı.
ŞİRKET VAZGEÇMEDİ: İKİNCİ ÇED SÜRECİ BAŞLATILDI
Şirket, ilk davanın kaybedilmesine rağmen projeden vazgeçmedi. 2022 yılında ikinci kez ÇED süreci başlatıldı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından 2024 yılında projeye bu kez “ÇED Olumlu” kararı verildi.
Bu karara karşı da Assos Dostları grubu, aralarında Kazdağı Doğal ve Kültürel Varlıkları Koruma Derneği ile Gülpınar Sürdürülebilir Yaşam Derneği’nin de bulunduğu 148 davacıyla yeniden dava açtı.
BİLİRKİŞİLER İKİ KEZ ‘UYGUN DEĞİL’ DEDİ
İkinci dava kapsamında mahkeme yeniden keşif yaptı ve bilirkişi incelemesi talep etti. Hazırlanan bilirkişi raporu, ilk davada olduğu gibi davacılar lehine sonuçlandı.
Müdahil şirketin itirazı üzerine mahkeme bu kez bilirkişilerden ek rapor istedi. Bilirkişiler, ek raporda da ilk görüşlerinde ısrar ederek şu tespiti yaptı:
“Bu proje bu yörede uygulanamaz. ÇED Raporu uygun değildir.”
MAHKEME: ‘BİZ DAHA İYİ BİLİYORUZ’ DEDİ
Ancak mahkeme heyeti, kendi atadığı bilirkişilerin iki kez verdiği raporlara rağmen bu görüşlere itibar etmedi. Mahkeme, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 198. ve 282. maddelerine dayanarak, bilirkişi raporlarının aksine karar verebileceğini belirtti ve davayı reddetti.
Kararda özetle, hâkimin bilirkişi raporunu yeterince kanaat verici bulmaması halinde, yeni bir bilirkişi incelemesine gerek duymadan raporun tersine karar verebileceği ifade edildi.
Davacılar ise şu soruyu soruyor:
“Madem mahkeme heyeti tarım, orman, jeoloji, hidrojeoloji, çevre mühendisliği, inşaat, meteoroloji ve arkeoloji alanlarında bilirkişilerden daha uzman; neden bilirkişi atandı?”
130 BİN TL’LİK YARGI FATURASI DAVACILARA
Mahkeme, davayı reddetmekle kalmadı; yaklaşık 130 bin TL tutarındaki bilirkişi ücretleri, keşif giderleri, yol masrafları ve karşı tarafın avukatlık ücretini de davacılara yükledi.
Davacılar, “Bilirkişi raporlarına itibar edilmeyecekse neden 90 bin TL’yi aşan bilirkişi masrafları yaptırıldı?” diyerek karara tepki gösterdi.
DANIŞTAY’A GİDİLİYOR
Kazdağı Doğal ve Kültürel Varlıkları Koruma Derneği, karara karşı 15 gün içinde Danıştay nezdinde temyiz başvurusu yapacaklarını açıkladı.
Danıştay’a sunulacak dilekçede ve bilirkişi raporlarında öne çıkan başlıca bilimsel ve hukuki itirazlar şöyle sıralanıyor:
ZEYTİNLİKLERE 254 METRE: AÇIK KANUN İHLALİ
Proje alanı, zeytinliklere yalnızca 254 metre mesafede bulunuyor.
Bu durum, 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı Hakkındaki Kanun’a açıkça aykırı. Kanuna göre zeytinliklerin 3 kilometre çevresinde, zeytinliklere zarar verecek faaliyetler yapılamaz.
ASSOS VE ARKEOLOJİK SİT ALANLARI TEHLİKE ALTINDA
-
Proje alanının 3,65 km yakınında UNESCO Dünya Kültür Mirası Geçici Listesi’nde yer alan Assos Antik Kenti bulunuyor.
-
Büyükhusun Dolmen Bölgesi, I. Derece Arkeolojik Sit Alanı ve projeye yalnızca 720 metre uzaklıkta.
-
Lamponia Antik Kenti, projeye 1,68 km mesafede ve I. ve III. Derece Sit Alanı statüsünde.
Davacılara göre proje, Korunan Alanlar Yönetmeliği’ne ve UNESCO kararlarına açıkça aykırı.
SU KAYNAKLARI VE HİDROJEOLOJİK YAPI RİSK ALTINDA
Proje alanının ortasından, Çatak Deresi’ni besleyen bir dere kolu geçiyor. Sondaj faaliyetinin bölgenin hidrojeolojik dengesini bozacağı, yeraltı ve yerüstü sularını olumsuz etkileyeceği belirtiliyor.
FLORA-FAUNA VE ATIK YÖNETİMİ RAPORLARI YETERSİZ
-
Flora-fauna raporunun yanlış zamanda yapılan eksik arazi çalışmalarıyla hazırlandığı
-
Raporu hazırlayan kişinin uzmanlık alanının uygun olmadığı
-
Jeotermal akışkanın çevresel etkilerinin yeterince analiz edilmediği
-
Atık su yönetiminin belirsiz olduğu
-
Sondaj çamuru için planlanan geçirimsiz havuzun teknik özelliklerinin (jeomembran kalınlığı, pH dayanımı vb.) detaylandırılmadığı vurgulanıyor.
DEPREM GERÇEĞİ VE KÜMÜLATİF ETKİLER GÖRMEZDEN GELİNDİ
Proje alanı 1. derece deprem bölgesi içinde yer alıyor. 2017 Ayvacık depreminde çok sayıda yapı yıkılmıştı.
Ayrıca bölgede halihazırda çalışan dört jeotermal enerji santrali, onlarca RES ve ÇED süreci devam eden yeni projelere rağmen, kümülatif etki değerlendirmesi yapılmadığı ifade ediliyor.
JES’LERLE KUŞATILAN TUZLA OVASI
Ayvacık’taki Tuzla Ovası, Büyük Ova Yasası kapsamında korunması gereken önemli bir tarım alanı. Buna rağmen bölgede:
-
Babadere JES
-
İDA JES
-
Tuzla JES
-
Transmark JES
halen faaliyette. Yeni sondajların bu yükü daha da artıracağı belirtiliyor.
“ASSOS’A, ZEYTİNLİKLERE, TOPRAĞIMIZA DOKUNMAYIN”
Kazdağı Doğal ve Kültürel Varlıkları Koruma Derneği açıklamasını şu sözlerle tamamladı:
“Bölgemizin ve ülkemizin en önemli kültürel miraslarından biri olan Assos’a, zeytinliklere, tarıma, turizme ve doğaya bu kötülüğün yapılmasına izin vermeyeceğiz. Mücadelemize Danıştay’da da devam edeceğiz.”
