Atatürk Orman Çiftliği ile simgeleşen Türkiye Cumhuriyeti'nin bağımsızlıkçı üretim politikasını terk eden Türkiye, yeni bir buhranı, 101 yıl öncesindeki gibi atlatabilecek mi?
Bir ulusal zirai üretim modeli mucizesi olan Atatürk Orman Çiftliği'nin kuruluşunun 101'inci yıldönümünü, kuru fasulyeyi bile ithal eder hale getirildiğimiz şu günlerde yeniden hatırlıyoruz...
Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün, Ankara’nın “burada tarım olmaz” denilen en çorak arazisini satın alarak kurduğu Atatürk Orman Çiftliği, 101 yaşında...
Atatürk Orman Çiftliği, 5 Mayıs 1925 tarihinde, bizzat Mustafa Kemal Atatürk’ün öncülüğünde kuruldu. Bir ölüm-kalım savaşından yeni çıkılmış, Türkiye Cumhuriyeti henüz 3 yaşındaydı...
Atatürk, bu çiftlikle; ulusal, bağımsızlıkçı ve bilimsel bir tarım-hayvancılık modelinin nasıl olması gerektiğini göstermeyi, tarımsal sanayi üretiminin prototipini oluşturmayı amaçlamıştı. Büyük bir uzak görüşlülükle, Genç Cumhuriyet’in ekonomisinin dışa bağımlı olmadan nasıl ayağa kalkabileceğinin yolunu göstermişti.
Atatürk Orman Çiftliği, Cumhuriyet’in halkçı, devrimci, planlı kalkınmacı ve bağımsızlıkçı karakterinin somutlaşmış haliydi... Döneminin en ileri tarım ve hayvancılık üretim tekniklerinin uygulandığı çiftlik; halkın gıda ihtiyacını karşılayacak fabrikaları, dinlenme alanlarını ve halk eğitimi tesislerini de kapsıyordu.
O YILLARDA BELİRLENEN TARIMSAL ÜRETİM MODELİ TERK EDİLDİ
Atatürk Orman Çiftliği ile ortaya konulan ulusal tarım politikası modelinin ilk işareti, İzmir İktisat Kongresi’nde verilmişti. Cumhuriyet’in ilanına henüz 8 ay varken, 17 Şubat - 4 Mart 1923 tarihleri arasında toplanan İzmir İktisat Kongresi’nde, tarım politikasının özünü oluşturan “Milli ekonominin temeli ziraattir” ilkesi benimsenmişti...
Oysa Atatürk’ün öngörüsüyle 101 yıl önce tarımsal alanda ortaya konulan hedef, son 25 yılda terk edildi. Bu girişimlerin önemi, gıda üretiminin enerji kadar stratejik bir değer kazandığı günümüz dünyasında daha da belirgin hale geldi.
DÜNYADA “BÜYÜK BUHRAN” YAŞANIRKEN GENÇ CUMHURİYET KENDİNDEN EMİNDİ
Atatürk Orman Çiftliği’nin kuruluşundan 4 yıl sonra dünya büyük bir ekonomik krizle karşı karşıya kaldı. 1929 yılında ABD’de Wall Street Borsası’nın çöküşüyle başlayıp 1939 yılına kadar etkisi süren, bütün dünyayı sarsan “Büyük Buhran” yaşandı.
Amerika’da büyük bir sosyal çalkantı yaşanıyor, halk açlıkla karşı karşıya kalıyordu. İşsizlik ve açlık nedeniyle insanlar kitleler halinde eyaletler arasında göç ediyordu. Bu olaylar romanlara konu oldu. Amerikan hükümeti, bu bunalım sırasında bir grup foto muhabirini, yaşanan sosyal yıkımı belgelemek üzere görevlendirdi. O çalışma, tarihe büyük bir foto-röportaj olarak geçti...
Bu krizin hemen ardından ise yeni bir dünya savaşı başlayacaktı...
GENÇ CUMHURİYET İSE GELECEĞE TARIMSAL YATIRIMLAR YAPIYORDU
Savaşların ve ateşin içinden geçen Mustafa Kemal, büyük dehasıyla geleceği görüyordu.
Dünya ekonomik bunalım yaşarken Genç Cumhuriyet, tarımsal üretimin altyapısını hazırlıyordu. O yıllarda;
- 1925 yılında Eskişehir’de ilk Tohum Islah İstasyonu kuruldu.
- 1929 yılında yine Eskişehir’de Dry Farming (Kuru Tarım) Deneme İstasyonu açıldı.
- 1935 yılında Tarım Kredi Kooperatifleri Yasası çıkarıldı.
- 1938’de Toprak Mahsulleri Ofisi kuruldu.
- 1939 yılına kadar süren dünya bunalımının ardından patlayan 2. Dünya Savaşı koşullarında, Türkiye Cumhuriyeti 13 büyük Devlet Üretme Çiftliği kurdu.
- Kırsalda eğitimle birlikte tarımsal üretimi de destekleyen Köy Enstitüleri ise 1940 yılında hayata geçirildi.
BİR KISMINA “DİNAZOR PARKI” YAPILDI, BİR KISMI DA ABD BÜYÜKELÇİLİĞİ’NE SATILDI
Bu Cumhuriyet eseri, ilk darbeyi 1983 yılında, 12 Eylül Darbesi’nin Cumhurbaşkanı Kenan Evren’in imzasıyla aldı. Açılan bu yolun ardından Atatürk Orman Çiftliği, son 25 yıl içerisinde büyük kayıplara uğratıldı.
Melih Gökçek’in Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı döneminde, Atatürk Orman Çiftliği arazisinin önemli bir bölümüne “Dinazor Parkı” kuruldu. Türkiye Cumhuriyeti’nin ve Ankara halkının kaynaklarının israf edildiği yönündeki tartışmalar uzun süre gündemde kaldı.
Arazinin bir kısmı ise ABD Büyükelçiliği’ne satıldı ve tartışmalar arasında ABD Büyükelçiliği bu arazi üzerine inşa edildi.
ATATÜRK’ÜN VASİYETİYDİ
Mustafa Kemal Atatürk, çiftliği 13 yıl boyunca bizzat geliştirdikten sonra, 11 Haziran 1937 tarihinde yazdığı vasiyet mektubuyla Türkiye Cumhuriyeti Hazinesi’ne hediye etti.
Atatürk, vasiyetinde şu ifadeleri kullandı:
“Tasarrufum altındaki bu çiftlikleri, bütün tesisat, hayvanat ve demirbaşları ile beraber hazineye emanet ediyorum.”
Ne yazık ki, özellikle dünyanın yeni krizler dizisi içine girdiği bu dönemde önemi daha da artan bu proje, büyük ölçüde tahrip edildi.
