OSMAN KANTARLIOĞLU
Fotoğraf makinesini şehrin hafızasını korumak, insan yüzlerini tarihe bırakmak ve fotoğrafla mizahı buluşturmak için kullandı. Yeşilçam’ın unutulmaz isimlerini objektifinden geçirdi, Balıkesir’in sokaklarını ve insanlarını yıllarca fotoğrafladı. “Gülen Objektif” adıyla tanındı. Fotoğrafı karikatürle buluşturdu. Ödüller aldı, sergiler açtı, gençlere yol gösterdi. Ahmet Esmer, 10 Eylül 2024’te 90 yaşında hayata veda etti.
1950’de Balıkesir’e gelen bir fotoğraf tutkusu
Ahmet Esmer, 1934 yılında Bulgaristan’ın Kırcaali kentinde doğdu. Ailesiyle birlikte 1950 yılında Türkiye’ye göç etti ve Balıkesir’e yerleşti.
Fotoğrafçılığa başlamadan önce farklı işlerde çalışan Esmer, bir akrabasının aracılığıyla dönemin “şipşak” fotoğrafçılığına adım attı. Önceleri üçayaklı siyah körüklü makinelerle, daha sonra el makineleriyle Balıkesir’in özellikle Hükümet Konağı ve Atatürk Parkı çevresinde fotoğraf çekti.
Ancak Ahmet Esmer için fotoğraf hiçbir zaman yalnızca geçim kapısı olmadı.
Mesleğin sanat tarafına yöneldi. Balıkesir’i, insanlarını, geleneklerini, sokaklarını ve gündelik hayatını fotoğraflamaya başladı. Yıllar içinde ortaya çıkan arşiv, bir fotoğrafçının kişisel koleksiyonunun ötesine geçerek Balıkesir’in sosyal ve kültürel geçmişini belgeleyen önemli bir görsel hafızaya dönüştü.
Fotoğrafın içinden çıkan “Gülen Objektif”
Ahmet Esmer’i sıradan bir stüdyo fotoğrafçısından ayıran en önemli özelliklerinden biri, fotoğrafla mizahı bir araya getirmesiydi.
Karikatürle ilgilenmeye başlayan Esmer, İstanbul’da Hayat Mecmuası çevresinde ve daha sonra Dolmuş dergisinde karikatürle ilişkisini geliştirdi. Karikatürün bakış açısını fotoğrafa taşıdı.
Böylece ortaya “Gülen Objektif” olarak tanınan mizahi fotoğraf anlayışı çıktı.
Esmer, fotoğrafı yalnızca bir anın kaydı olarak görmedi. Kadrajın içine mizahı, şaşırtıcılığı ve gündelik hayatın ironisini yerleştirdi. Fotoğraf ile karikatürü birleştirerek kolaj çalışmalarına yöneldi. Karikatürcüler Derneği de onun çalışmalarını “fotoğraf ile karikatürü birleştiren kolaj türü çalışmalar” olarak tanımlıyor.
2000 yılında İstanbul Karikatürcüler Derneği ve Karikatür Müzesi'nde açtığı “Mizahi Fotoğraflar” sergisi, bu alandaki çalışmalarının önemli duraklarından biri oldu. Kaynaklarda serginin Karikatür Müzesi açısından bir ilk olduğu belirtiliyor.
Fotoğrafı karikatürle buluşturan sanatçı
Ahmet Esmer’in karikatür alanındaki çalışmaları, onu yalnızca fotoğraf sanatçısı olarak değerlendirmeyi yetersiz hale getiriyor.
Fotoğrafı karikatürün anlatım aracı haline getirdi. Fotoğrafın gerçekliğini, karikatürün mizah duygusuyla birleştirdi.
Bu nedenle Esmer, karikatür çevrelerinde de kabul gördü.
Anadolu Karikatürcüler Derneği tarafından 2012 yılında verilen Karikatür Hizmet Ödülü, onun bu alandaki çalışmalarının önemli bir karşılığı oldu. Ödül gerekçesinde, yaklaşık yarım yüzyıl boyunca fotoğrafı karikatürde kolaj malzemesi olarak başarıyla kullanması ve karikatürü gençlere sevdirmesi öne çıkarıldı.
Yarışmalarda gelen ödüller
Ahmet Esmer’in sanat yaşamında fotoğraf ve karikatür alanlarında çok sayıda ödül ve sergi yer aldı. Karikatürcüler Derneği'nin sanatçıya ilişkin biyografisinde yer alan başlıca ödüller şöyle sıralanıyor:
1985: Akşehir’de mizah fotoğrafları başarı ödülü.
1997: Devlet Demiryolları Siyah-Beyaz Fotoğraf Yarışması birinciliği.
2006: İstanbul Türk Olimpiyat Komitesi Karikatür Yarışması mansiyon ödülü.
Burdur 23. Karikatür: Karikatür Müzesi mansiyon ödülü.
Burdur 28. Karikatür: Burdur Belediyesi Özel Ödülü.
Burdur 29. Karikatür: Mimarlar Odası Temsilciliği Özel Ödülü.
2017: Beşiktaş Belediyesi tarafından düzenlenen Nehar Tüblek Karikatür Yarışması'nda Nehar Tüblek Ailesi Özel Ödülü.
2018: Bursa Yıldırım Belediyesi Uluslararası “İnsan Olmak” konulu karikatür yarışmasında Jüri Özel Ödülü.
Esmer’in kendi anlatımına göre fotoğraf yaşamındaki en özel ödüllerden biri ise Ankara’da verilen Türkiye Fotoğraf Sanatı Kurumu'nun 50. yıl sanat heykelciği oldu. Esmer, bu ödülü İbrahim Zaman, Hüsnü Gürsel ve Ersin Alok gibi fotoğraf sanatının önemli isimleriyle birlikte almış olmasını özellikle önemsediğini anlatmıştı.
Bir başka önemli başarısı da 13. Antalya Altın Portakal Film Festivali'ndeki fotoğraf yarışmasında aldığı üçüncülük ödülüydü. Festival 18-26 Haziran 1976'da düzenlenmişti. Esmer, o törende sinema dalında ödül alan Adile Naşit ile aynı sahneye çıktığını yıllar sonra anlatmıştı.
Yeşilçam yıldızlarının objektifindeki Ahmet Esmer
Ahmet Esmer'in arşivinin en dikkat çekici bölümlerinden biri, Türk sineması ve sanat dünyasının ünlü isimlerine ait portrelerdi.
Foto Esmer stüdyosunda objektifinin karşısına geçen isimler arasında Kemal Sunal, Tuncel Kurtiz, Tamer Yiğit, Hulusi Kentmen, Avni Dilligil, Nejat Uygur, Necdet Tosun, Perran Kutman, Şükran Ay, Cihat Tamer, Toto Karaca ve Esin Avşar gibi sanatçılar bulunuyordu.
Müzik dünyasından Cem Karaca, fotoğraf dünyasından ise Ara Güler de Esmer'in arşivinde yer alan tanınmış isimler arasındaydı. Yeni Asır, 2011 yılında Esmer'in yaklaşık 60 ünlünün fotoğrafçılığını yaptığını yazmıştı.
Bu fotoğrafların değeri yalnızca sanatçıların ünlü olmasından kaynaklanmıyor.
Esmer'in fotoğrafları, Yeşilçam'ın ve Türkiye'nin kültürel hayatının belirli bir dönemine ait görsel belgeler niteliği taşıyor.
Üstelik bu arşiv, yıllar sonra dijitalleştirilerek daha geniş bir erişime açıldı. Anadolu Ajansı'nın 2023 yılında yayımladığı haberde, Esmer'in 71 yıllık arşivinin dijital ortama aktarılmaya başlandığı ve Yeşilçam yıldızlarının portrelerinin bu arşivin önemli bir bölümünü oluşturduğu bildirildi.
Balıkesir’in hafızasını fotoğrafladı
Ahmet Esmer’in asıl büyük miraslarından biri belki de Balıkesir fotoğraflarıydı.
Kent henüz bugünkü görüntüsüne kavuşmadan önce sokakları, parkları, insanları, düğünleri, törenleri, gündelik yaşamı ve değişen şehir dokusunu fotoğrafladı.
Kendisinin de söylediği gibi, insanlar geçmişte fotoğrafı bugünkü kadar kolay ve sürekli çekemiyordu. O dönemin insanlarını, kıyafetlerini, ailelerini ve yaşadıkları çevreyi kayıt altına alan fotoğrafçılar, yıllar sonra bir kentin hafızasının en önemli taşıyıcıları haline geldi.
Esmer'in fotoğrafları da bu açıdan yalnızca estetik birer çalışma değil, Balıkesir'in sosyal tarihine ait görsel belgeler olarak değerlendirilebilir.
Köyde sergi açan fotoğrafçı
Esmer'in sanat yaşamındaki dikkat çekici ilklerden biri de köylerde fotoğraf sergileri açmasıydı.
Kaynaklarda, Türkiye'de köyde fotoğraf sergisi açan öncü isimlerden biri olduğu belirtiliyor. Bu yönüyle fotoğrafı yalnızca kent merkezindeki sanat çevrelerine bırakmadı; yaptığı çalışmaların daha geniş kitlelere ulaşmasına önem verdi.
BASAF’ın isim babalarından biri
Ahmet Esmer, Balıkesir'deki fotoğraf sanatının kurumsallaşmasına da katkı verdi.
Balıkesir Sanat Fotoğrafçıları Derneği'nin, yani BASAF'ın isim babası ve kurucu üyeleri arasında yer aldı. Daha sonra derneğin onur üyeliğine getirildi.
Çalışmaları İstanbul Fotoğraf Müzesi'ne seçildi. Ayrıca Çizgi Ustaları ve Fotoğraf Ustaları kitaplarında kendisine yer verildi. Böylece Esmer'in adı yalnızca Balıkesir'in değil, Türkiye'deki fotoğraf ve karikatür sanatının arşivine de girdi.
“Alaylı” bir ustanın sanat mücadelesi
Ahmet Esmer'in eğitimden çok hayatın ve mesleğin içinden yetişmiş olması da hikâyesinin önemli bir tarafıydı.
Kendisini “alaylı” olarak tanımlıyordu.
Ancak fotoğrafı yalnızca bir meslek olarak görmedi. Sergileri takip etti, sanat çevreleriyle ilişki kurdu, karikatürle ilgilendi, ulusal ve uluslararası yarışmalara katıldı, farklı ülkelerde çalışmalarını sergiledi.
Fotoğraf için Almanya'daki Photokina fuarına iki kez, Londra'daki Photo Fair etkinliğine ise bir kez gittiğini anlatmıştı.
Geride bıraktığı en büyük eksik: Kendi fotoğraf kitabı
Ahmet Esmer'in yüzlerce, hatta binlerce fotoğrafı bulunmasına rağmen yaşamı boyunca kendi adına yayımlanmış kapsamlı bir fotoğraf kitabı çıkaramamış olması ise sanat hayatının dikkat çekici eksikliklerinden biri olarak kaldı.
Bir söyleşide kendisine fotoğraf kitabı olup olmadığı sorulduğunda, ekonomik nedenlerle kendi kitabını yayımlayamadığını, buna karşın birçok kitapta çalışmalarının yer aldığını söylemişti.
Belki de bugün Esmer'in ardından yapılması gereken en önemli işlerden biri budur:
Ahmet Esmer'in Balıkesir, Yeşilçam, portre, sokak ve mizahi fotoğraf arşivinin bütünlüklü biçimde korunması, kataloglanması ve bir “Ahmet Esmer Fotoğraf Arşivi” adı altında gelecek kuşaklara aktarılması.
Çünkü Esmer'in fotoğrafları yalnızca bir sanatçının çalışmalarından oluşmuyor. O karelerin içinde bir şehrin, bir ülkenin ve bir dönemin gündelik hayatı bulunuyor.
10 Eylül 2024… Gülen Objektif sustu
Ahmet Esmer, 10 Eylül 2024'te 90 yaşında hayatını kaybetti.
Hastanede tedavi gördüğü sırada yaşamını yitiren Esmer'in cenazesi 11 Eylül'de Zağnos Paşa Camii'nden kaldırıldı ve Başçeşme Mezarlığı'na defnedildi.
Ardında iki çocuk, dört torun ve on binlerce fotoğraf karesinin yanı sıra Balıkesir'in yakın tarihine ışık tutan büyük bir görsel arşiv bıraktı.
Ama objektifinden kalan görüntüler, Balıkesir'in hafızasında yaşamaya devam ediyor.
