Musluğu açtığımızda akan suyun hikâyesi, çoğu zaman lavabodan aşağı süzüldüğü anda zihnimizden silinir. Oysa atık su, yolculuğunu orada bitirmez; aslında doğru yönetildiğinde yeni bir döngünün başlangıç noktasına dönüşebilir. Su kaynaklarının hızla azaldığı, iklim krizinin kapıyı zorladığı bir dünyada atık suların geri dönüştürülebilirliği, artık bir çevre hassasiyetinden çok, stratejik bir zorunluluktur.
Atık su denildiğinde akla genellikle kirli, kullanılamaz ve tehlikeli bir sıvı gelir. Oysa evlerden, sanayiden ve tarımdan kaynaklanan bu sular; doğru arıtma süreçlerinden geçirildiğinde yeniden kullanılabilir hâle gelir. Gri su olarak adlandırılan duş, lavabo ve çamaşır makinesi suları; ileri biyolojik ve kimyasal arıtma teknikleriyle tarımda sulama, peyzaj düzenlemeleri, sanayide soğutma sistemleri ve hatta yeraltı suyu beslemesi için değerlendirilebilir.
Dünyada bu konuda atılan adımlar, meselenin ne kadar ciddi ele alındığını gösteriyor. Su kaynakları son derece sınırlı olan ülkeler, atık suyu “çöp” değil, alternatif bir su kaynağı olarak görüyor. Arıtılmış atık suyun tarımda kullanılması, içme suyu üzerindeki baskıyı azaltırken; çiftçiye daha istikrarlı bir sulama imkânı sunuyor. Ayrıca bu sular, içerdiği besin elementleri sayesinde gübre ihtiyacını kısmen azaltarak ekonomik fayda da sağlıyor.
Atık suların geri dönüşümü yalnızca su tasarrufu anlamına gelmez; aynı zamanda çevre kirliliğinin önlenmesi demektir. Arıtılmadan doğaya bırakılan atık sular; göllerde ve denizlerde ötrofikasyona, balık ölümlerine ve ekosistem çöküşlerine yol açar. Bu kirlilik, eninde sonunda insan sağlığını da tehdit eder. Oysa etkin bir arıtma ve yeniden kullanım sistemi, bu zinciri kırarak doğayı korur.
Elbette her çözüm gibi bunun da zorlukları vardır. Atık su arıtma tesislerinin kurulumu yüksek maliyet gerektirir. Teknolojik altyapı, nitelikli personel ve sürekli denetim olmazsa sistemler verimli çalışmaz. Ayrıca toplumda hâlâ güçlü bir “psikolojik bariyer” bulunur: Arıtılmış olsa bile atık suyun yeniden kullanımına karşı duyulan mesafe. Bu noktada bilinçlendirme ve şeffaflık, en az teknoloji kadar önemlidir.
Yerel yönetimlerin rolü bu süreçte belirleyicidir. Merkezi arıtma tesislerinin yaygınlaştırılması, yerinde gri su sistemlerinin teşvik edilmesi ve yeni yapılarda geri dönüşümlü su altyapısının zorunlu hâle getirilmesi; uzun vadede büyük kazanımlar sağlar. Sanayi tesislerinde kapalı devre su kullanımı, hem çevreyi korur hem de işletme maliyetlerini düşürür. Yani atık suyun geri dönüşümü, yalnızca ekolojik değil; ekonomik olarak da rasyonel bir tercihtir.
Bireyler için de yapılabilecekler vardır. Evlerde gri su sistemleri, yağmur suyu hasadı ve su tasarruflu armatürler; küçük gibi görünen ama yaygınlaştığında büyük etki yaratan adımlardır. Suya bakış açımız değişmedikçe, teknolojinin tek başına yeterli olması mümkün değildir.
Atık sular, yanlış yönetildiğinde bir çevre felaketine; doğru yönetildiğinde ise hayati bir kaynağa dönüşür. 21. yüzyılın su politikaları, “kullan-at” anlayışını geride bırakmak zorundadır. Çünkü artık biliyoruz ki su, bir kez kullanılıp vazgeçilecek kadar bol değil. Gelecek, kanalizasyona gönderdiğimiz suda saklı olabilir. Mesele, onu görüp değerlendirecek vizyona sahip olup olmadığımızdır.
