Ankara Üniversitesi öncülüğünde kurulan Türk Hızlandırıcı ve Işınım Laboratuvarı’nda (TARLA) ilk ışınlama deneyi başarıyla tamamlandı. Cam ve pleksiglas örneklerinin gama ışınlarına maruz bırakıldığı çalışma, uydu ve uzay teknolojilerinden savunma sanayisine, tıbbi araştırmalardan günlük yaşamda kullanılan ürünlere kadar birçok alanda yeni araştırmaların önünü açacak.
Ankara Üniversitesi (AÜ) öncülüğünde kurulan Türk Hızlandırıcı ve Işınım Laboratuvarı’nda (TARLA) görev yapan Türk bilim insanları, laboratuvarın hızlandırıcı altyapısını kullanarak ilk ışınlama deneyini gerçekleştirdi.
Yükseköğretim Kurulundan (YÖK) yapılan açıklamaya göre, mayıs ayında gerçekleştirilen deneyde cam ve pleksiglas örnekleri, hızlandırılan elektronlardan elde edilen gama ışınlarına maruz bırakıldı. Deney sonucunda camın renginde değişim meydana gelirken pleksiglasın yapısında değişimler ve kırılmalar gözlemlendi.
Elde edilen bulgular, Türkiye'nin kendi imkânlarıyla kurduğu hızlandırıcı altyapısını kullanarak malzemelerin radyasyon karşısındaki davranışlarını inceleyebildiğini ortaya koydu.
Ankara Üniversitesi Gölbaşı Yerleşkesi'nde bulunan TARLA'daki çalışmaların, bilimsel araştırmaların yanı sıra yüksek teknoloji gerektiren birçok sektöre katkı sağlaması bekleniyor.
Uydu teknolojilerinden savunma sanayisine uzanan araştırmalar
TARLA Müdürü Dr. Özlem Karslı, laboratuvarda kurdukları hızlandırıcı sistemiyle ilk kez malzeme örneklerini ışınladıklarını belirterek, deneyin Türkiye'nin bilimsel araştırma kapasitesi açısından önemli bir aşama olduğunu söyledi.
Karslı, “Bu ışınlama deneyleriyle Türkiye, aslında bilimsel camiada önemli bir eşiği geçmiş oldu.” dedi.
Deneyde cam ve pleksiglas örneklerinin gama ışınlarına maruz bırakıldığını aktaran Karslı, camda renk değişimi, pleksiglastaysa yapısal değişimler ve kırılmalar gözlemlediklerini ifade etti. Beklenen sonuçların elde edilmesinin deneyin başarıyla gerçekleştirildiğini gösterdiğini kaydetti.
Uzaydaki uyduların radyasyona maruz kalmasının kamera lensleri ve sensörlerde bozulmalara yol açabildiğine dikkati çeken Karslı, TARLA'da bu etkilerin incelenmesi ve azaltılmasına yönelik çalışmalar yürütüldüğünü belirtti.
Araştırmaların, radyasyondan etkilenen uydu camları ve lenslerinin iyileştirilerek yeniden kullanılmasına katkı sağlayabileceğini bildiren Karslı, savunma sanayisindeki optik sistemlerin geliştirilmesi ile otomobillerden cep telefonlarına kadar pek çok üründe kullanılan malzemelerin dayanıklılığının incelenmesinde de laboratuvarın altyapısından yararlanılabileceğini vurguladı.
TARLA'da ayrıca tıbbi görüntüleme ve kanser tedavisinde kullanılabilecek izotoplara yönelik ön araştırmaların yapılması da hedefleniyor.
Süperiletken modüllerle elektronlar hızlandırıldı
TARLA Hızlandırıcı Birim Yöneticisi Barış Yıldırım Demir, gerçekleştirilen deneyin laboratuvar açısından bir dönüm noktası olduğunu belirtti.
Demir, “Yaptığımız deney TARLA için bir dönüşüm noktası oldu. Çünkü ülkemizde ilk defa süperiletken modülleri kullanarak elektronları hızlandırdık.” ifadelerini kullandı.
Laboratuvarın araştırmacılara hizmet vermeye hazırlandığını aktaran Demir, hızlandırıcı teknolojisi sayesinde malzemelerin uzun yıllar boyunca maruz kalabileceği bazı etkilerin kısa sürelerde incelenebileceğine dikkati çekti.
Demir, bu imkânın sağlayacağı hızlandırılmış incelemeyi, “Bir dakika ışınlamayla biz, güneşin verdiği 20 yıllık etkiyi bir dakikada öğrenebiliriz.” sözleriyle anlattı.
Türkiye'nin teknolojik bilgi birikimine katkı sağlayacak
Ankara Üniversitesi'nde bilgisayar mühendisliği alanında doktora yapan ve TARLA'nın demet teşhis biriminde görev alan Arif Öztürk de elektronların hareketlerini takip eden sistemler üzerinde çalıştıklarını belirtti.
Öztürk, ABD'deki Stanford Üniversitesi ve Silikon Vadisi'nin yanı sıra Japonya'daki Tsukuba ve Güney Kore'deki Pohang gibi merkezleri örnek göstererek hızlandırıcı teknolojilerinin bilimsel araştırmaların ötesinde ülkelerin teknolojik gelişimine de katkı sunduğunu ifade etti.
TARLA'da oluşan bilgi birikiminin Türkiye'nin savunma sanayisi ve sivil teknolojileri açısından önem taşıdığını vurgulayan Öztürk, “Ülkemize halihazırda bir bilgi kütüphanesi hediye etmiş durumdayız. Umarım bunu gün geçtikçe de artırırız.” dedi.
TARLA'da gerçekleştirilen ilk ışınlama deneyiyle Türkiye'nin kendi hızlandırıcı altyapısını kullanarak malzemelerin radyasyon karşısındaki davranışlarını araştırma kapasitesinde önemli bir aşama kaydedildi. Laboratuvarda yürütülecek çalışmaların, uzay teknolojileri, savunma sanayisi, sağlık ve ileri malzeme araştırmalarında yeni imkânlar sunması bekleniyor.
