Ekonomist Mahfi Eğilmez, Türkiye'de uygulanan döviz kuru politikasına ilişkin dikkat çeken bir değerlendirme yaptı.
Türkiye'nin resmi olarak serbest dalgalı kur rejimini benimsediğini hatırlatan Eğilmez, Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) fiili uygulamayı farklı bir kategoride değerlendirdiğini belirtti. Peki Türkiye'de dolar ve euro kuru gerçekten nasıl belirleniyor?
Türkiye'de döviz kurlarının nasıl belirlendiği, özellikle dolar ve eurodaki hareketlilik nedeniyle ekonomi gündeminin önemli başlıkları arasında yer alıyor. Ekonomist Mahfi Eğilmez de kişisel blogunda yayımladığı yeni yazısında, Türkiye'nin resmi kur politikası ile piyasanın işleyişi arasındaki farkı ele aldı.
Eğilmez'in değerlendirmesine göre Türkiye, resmi olarak serbest dalgalı kur rejimi uyguluyor. Ancak IMF, Türkiye'deki fiili döviz kuru düzenlemesini "sürünen kur benzeri" (crawl-like arrangement) olarak sınıflandırıyor.
Bu ayrım, döviz kurlarının yalnızca arz ve taleple mi şekillendiği, yoksa uygulanan ekonomi politikalarının da kur hareketlerini belirli bir yönde etkileyip etkilemediği sorusunu gündeme getiriyor.
Türkiye'de Dolar Kuru Nasıl Belirleniyor?
Türkiye, 22 Şubat 2001 ekonomik krizinin ardından dalgalı döviz kuru sistemine geçti. Bu sistemde Merkez Bankası tarafından önceden belirlenmiş bir dolar veya euro kuru hedefi bulunmuyor.
Temel işleyişe göre döviz fiyatları, piyasadaki arz ve talep koşulları doğrultusunda oluşuyor.
Ancak Mahfi Eğilmez, Türkiye'de son yıllarda uygulanan çeşitli ekonomi politikalarının döviz piyasasının işleyişini etkilediğine dikkat çekti.
Eğilmez'in değerlendirmesinde öne çıkan uygulamalar arasında şunlar bulunuyor:
- Kamu bankalarının döviz piyasasındaki işlemleri
- Kur Korumalı Mevduat (KKM) uygulaması
- Swap piyasasına yönelik düzenlemeler
- Makroihtiyati tedbirler
- Döviz piyasasını etkileyen diğer para politikası araçları
Bu uygulamaların Türk lirasının yabancı para birimleri karşısındaki hareketleri üzerinde etkili olabildiğini belirten Eğilmez, resmi kur rejimi ile fiili uygulamanın ayrı değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
IMF Türkiye'nin Kur Politikasını Nasıl Tanımlıyor?
Mahfi Eğilmez'in dikkat çektiği temel nokta, IMF'nin döviz kuru rejimlerini yalnızca ülkelerin resmi açıklamalarına göre sınıflandırmaması.
IMF, ülkelerin döviz piyasalarında ortaya çıkan gerçek hareketleri de inceleyerek fiili kur düzenlemelerini belirli kategorilere ayırıyor.
Türkiye'nin resmi kur rejimi serbest dalgalı olarak tanımlanırken, fiili uygulaması IMF tarafından sürünen kur benzeri rejim kapsamında değerlendiriliyor.
Eğilmez, IMF'nin 2025 yılı Türkiye 4. Madde Konsültasyon Raporu'ndaki sınıflandırmaya işaret etti. Ayrıca IMF'nin 2026 Yıllık Raporu'nda da Türkiye'nin aynı kategoride yer aldığını aktardı.
Sürünen Kur Benzeri Rejim Ne Anlama Geliyor?
Sürünen kur benzeri düzenleme, döviz kurunun belirli bir dönem boyunca görece dar bir aralıkta ve belli bir eğilim doğrultusunda hareket etmesiyle ilişkilendiriliyor.
Bu sistem, merkez bankasının önceden ilan ettiği bir kur seviyesini düzenli olarak değiştirdiği kademeli sabit kur uygulamasından farklı.
Sürünen kur benzeri rejimde, kurun hareketleri belirli bir eğilim gösterse de önceden açıklanmış resmi bir kur ayarlama takvimi bulunması gerekmiyor.
Dolayısıyla IMF'nin bu sınıflandırması, Türkiye'de dolar kurunun resmi olarak sabitlendiği anlamına gelmiyor. Daha çok kurun fiili hareketlerinin hangi rejimin özelliklerine benzediğini ortaya koyuyor.
Mahfi Eğilmez'den Kur Politikası Değerlendirmesi
Eğilmez, Türkiye'nin kur politikasında iki farklı unsurun birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.
Bir tarafta döviz kurundaki sert dalgalanmaları sınırlamaya yönelik politikalar bulunurken, diğer tarafta piyasanın ekonomik gelişmelere uyum sağlayabilmesi önem taşıyor.
Ekonomiste göre bu durum, kur oynaklığını kontrol altında tutma isteği ile piyasanın kendi koşullarına göre hareket etmesine izin verme gerekliliği arasında bir denge kurulmasını gerektiriyor.
Eğilmez'in analizinde öne çıkan sonuç ise Türkiye'de döviz kurunun nasıl belirlendiğini anlamak için yalnızca resmi rejime değil, piyasadaki fiili uygulamalara da bakılması gerektiği.
