Kepsut'ta Bir Zamanlar Türkiye'nin Tarım Geleceği Yetişiyordu! Tarihi Ziraat Mektebi'nden Geriye Ne Kaldı?
Balıkesir'in Kepsut ilçesinde, Recepköy yolu üzerinde bulunan tarihi Ziraat Mektebi, bir zamanlar Anadolu'da modern tarımın nasıl yapılacağını öğreten önemli eğitim merkezlerinden biriydi.
Bugün büyük bölümü harabeye dönüşen bu yerleşkede, yaklaşık bir asır önce öğrenciler tarlaya çıkıyor, hayvan yetiştiriyor, laboratuvarlarda çalışıyor ve öğrendiklerini çevredeki çiftçilerle paylaşıyordu.
Kepsut Kaymakamlığı ve Kepsut Belediyesinin kayıtlarında Cumhuriyet döneminin ilk ziraat okulu olarak tanıtılan mektep, yalnızca bir eğitim kurumu değildi. Aynı zamanda Balıkesir'de bilimsel tarım yöntemlerinin yaygınlaştırılmasını amaçlayan büyük bir üretim ve uygulama merkeziydi.
Aradan geçen yıllar, okulun hem işlevini hem de görünümünü değiştirdi. Bir dönem askeri birliklerin kullandığı tarihi yapı, bugün korunmayı bekleyen bir kültür mirası olarak varlığını sürdürüyor.
Osmanlı'nın Son Yıllarında Başlayan Hikaye: 1229 Dönümlük Bir Tarım Okulu
Kepsut Ziraat Mektebi'nin geçmişi Cumhuriyet'in ilanından daha eskiye uzanıyor.
Osmanlı döneminde inşa edilen yerleşkenin ilk işlevi askeri amaçlıydı. Yapı, redif kışlası olarak kullanılan döneminin ardından tarımsal eğitim için değerlendirildi.
1915 yılında açılış izni verilen kurum, başlangıçta Çiftlik Mektebi adıyla faaliyet göstermeye başladı. Ancak Anadolu'nun işgal yıllarında eğitim faaliyetleri kesintiye uğradı. Yunan işgali sırasında kapatılan okul, Kurtuluş Savaşı'nın ardından Kepsut Ziraat Mektebi adıyla yeniden açıldı.
daha fazla ürün yetiştirmek anlamına gelmiyordu. Toprağın bilimsel yöntemlerle işlenmesi, hayvan ırklarının iyileştirilmesi, yeni tarım makinelerinin kullanılması ve üreticinin eğitilmesi de büyük önem taşıyordu.
Kepsut'taki okul tam olarak bu ihtiyaçlara karşılık vermek üzere çalışıyordu.
Balıkesir Üniversitesi kaynaklarında yer alan tarihsel araştırmalara göre mektebin yaklaşık 1229 dönümlük bir üretim alanı bulunuyordu. Bu arazide çayırlar, meralar, sebze bahçeleri, fidanlıklar, yoncalıklar ve bağlar yer alıyordu.
Okulun hayvancılık faaliyetleri de dikkat çekiciydi. Tarihsel kayıtlarda yerleşkede 35 büyükbaş hayvan ve 120 koyun bulunduğu belirtiliyor.
Öğrenciler yalnızca ders kitaplarından tarımı öğrenmiyordu. Üç yıllık eğitim süresince günde üç saat teorik, üç saat uygulamalı ders görüyor, çiftliğin üretim faaliyetlerine doğrudan katılıyordu.
Bir öğrenci sabah sınıfta toprak işleme yöntemlerini öğrenirken günün devamında tarlada bu bilgiyi uygulayabiliyordu. Hayvan bakımı, süt üretimi, bağcılık ve fidan yetiştiriciliği de eğitimin bir parçasıydı.
Kepsut'ta kurulan bu düzen, tarım eğitiminin üretimden ayrı düşünülmediği bir anlayışın örneğiydi.
Mektebin dönemine göre en dikkat çekici özelliklerinden biri de bilimsel donanımıydı.
Yerleşkede kimya ve bitki laboratuvarları, süthane, fenni ahır, makine hangarı, tamirhane ve meteorolojik gözlemlerin yapıldığı bir rasathane bulunuyordu.
Bugün cep telefonundan birkaç saniyede öğrenilen hava durumunun, o yıllarda tarımsal üretim açısından ne kadar önemli olduğu düşünüldüğünde bu rasathanenin değeri daha iyi anlaşılıyor.
Okulda yapılan hava gözlemleri, çevredeki çiftçilerin yağış ve hava koşullarına karşı hazırlıklı olmasına yardımcı oluyordu.
Üstelik mektebin imkanlarından yalnızca öğrenciler yararlanmıyordu. Tarihsel araştırmalara göre okul envanterindeki gelişmiş tarım aletleri, bölgedeki çiftçilere ücretsiz kullandırılıyordu.
Yani Kepsut Ziraat Mektebi'nin etkisi okulun duvarlarıyla sınırlı değildi. Burada edinilen bilgiler, yetiştirilen fidanlar ve kullanılan tarım araçları çevredeki üreticilere de ulaşıyordu.
10 Mayıs 1927 tarihli Türk Dili gazetesinde okulun sahip olduğu imkanlardan övgüyle söz edilmesi de mektebin o dönemde Balıkesir için taşıdığı önemi gösteriyor.
1928'de Kapandı, 2025'te Akademik Araştırmaya Konu Oldu: Bugün Ne Durumda?
Böylesine geniş imkanlara sahip bir okulun eğitim hayatı ne yazık ki uzun sürmedi.
Kepsut Kaymakamlığının tarihçesine göre yüksek işletme giderleri nedeniyle okulun faaliyetleri Ağustos 1927'de geçici olarak durduruldu. 1928 yılında ise mektep tamamen kapatıldı.
Öğrenciler, öğretmenler ve değerli tarım aletleri Bursa'ya nakledildi.
Böylece Kepsut'ta tarım eğitimi için oluşturulan büyük yerleşkenin eğitim dönemi sona erdi.
Bir süre boş kalan yapılar daha sonra Milli Savunma Bakanlığına devredildi. Tarihi kompleks askeri kışla, karakol ve askerlik hizmetleri için kullanıldı. Yerleşkenin mülkiyeti 1984 yılında Kepsut Belediyesine geçti.
2018 Yılındaki Restorasyon Girişimi Neden Sonuçlanmadı?
Kepsut Ziraat Mektebi'nin korunmasına yönelik önemli girişimlerden biri 2018 yılında gerçekleşti.
Balıkesir Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı tarafından tarihi mektep ve kışla kompleksi için rölöve, restitüsyon ve restorasyon projelendirme ihalesine çıkıldı.
Ancak ihale, teknik şartnamede tespit edilen ve yaklaşık maliyeti etkileyebilecek hatalar nedeniyle 8 Mayıs 2018 tarihinde iptal edildi.
Bu girişimin ardından tarihi yerleşkenin restorasyonunun tamamlandığını gösteren bir kayda ulaşılamadı.
2025 Yılındaki Araştırma Tarihi Yapının Durumunu Ortaya Koydu
Kepsut Ziraat Mektebi, yakın dönemde akademik bir araştırmaya da konu oldu.
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi bünyesinde Büşra Marmara tarafından 2025 yılında hazırlanan Kepsut Redif Kışlasından Ziraat Mektebine: Bir Eğitim Yerleşkesinin Korunmasına Yönelik Öneriler başlıklı yüksek lisans tezinde, yapının geçmişi ve korunma sorunları ayrıntılı biçimde incelendi.
Araştırma kapsamında 2024 yılında gerçekleştirilen saha çalışmasında tarihi kompleksin mevcut durumu çizimler ve fotoğraflarla belgelendi.
Tezde, Kepsut Belediyesinin mülkiyetindeki yerleşkede yalnızca beden duvarları ayakta kalmış altı yapı bulunduğu, alanın bir bölümünün mesire yeri ve çam fidanlığı niteliği taşıdığı belirtildi.
Çalışmada tarihi yapıların korunması, üretime elverişli yeşil alanlarla birlikte değerlendirilmesi ve yerleşkeye yeniden işlev kazandırılması için öneriler geliştirildi.
Bu öneriler, tamamlanmış bir restorasyon projesi değil; tarihi mirasın gelecekte nasıl değerlendirilebileceğine ilişkin akademik bir çalışma niteliğinde.
Kepsut'un Tarım Hafızası Yeniden Canlandırılabilir mi?
Bugün Kepsut Ziraat Mektebi'nin hikayesini önemli kılan yalnızca eski bir okul binasının ayakta kalmaya çalışması değil.
Bu yerleşke, Balıkesir'de tarımın bilimsel yöntemlerle geliştirilmesine yönelik erken dönem çalışmaların somut izlerini taşıyor.
Bir zamanlar öğrencilerin ders gördüğü, hayvanların yetiştirildiği, fidanların büyütüldüğü ve çiftçilere hava tahminlerinin ulaştırıldığı alan, şimdi tarihsel kimliğinin korunmasını bekliyor.
2025 yılında hazırlanan akademik çalışma, mektebin bir tarım tarihi müzesi, eğitim ve uygulama alanı ya da yerel üretim kültürünü yaşatacak bir merkez olarak yeniden değerlendirilmesi konusunda tartışmalara kaynak oluşturabilecek nitelikte.
Ancak bu seçeneklerin hayata geçirileceğine ilişkin doğrulanmış güncel bir resmi karar bulunmuyor.
Kepsut Ziraat Mektebi'nin geleceğine ilişkin asıl soru da burada ortaya çıkıyor: Yaklaşık bir asır önce çiftçiye bilimsel tarımı öğreten bu tarihi yerleşke, yeniden Balıkesir'in tarım kültürüne hizmet eden bir merkeze dönüşebilecek mi?
