Erdek sahilinde denize karşı oturup Marmara'nın maviliğini seyredenlerin hemen karşısında, kıyıya yalnızca 250 metre uzaklıkta küçük bir ada yükseliyor.
Her gün yüzlerce insanın önünden geçtiği, kimilerinin fotoğrafını çektiği, kimilerinin ise varlığına bile dikkat etmediği bu ada, aslında Balıkesir'in en ilginç arkeolojik alanlarından biri.
Adı Zeytinliada.
Erdek'in hemen karşısındaki bu küçücük kara parçası, yalnızca 8 dönümlük bir alana sahip. Ancak yüzölçümüne bakıp aldanmamak gerekiyor. Çünkü burada, yaklaşık 1600 yıl öncesine uzanan bir yaşamın izleri bulunuyor.
Bir zamanlar insanların ibadet ettiği, çocukların vaftiz edildiği, hastaların şifa aradığı ve din görevlilerinin eğitim gördüğü bir yerdi burası.
Bugün denizin ortasında sessizce duran Zeytinliada, aslında yüzyıllar boyunca birbirinden farklı hayatlara tanıklık etmiş.
Küçücük Adada Kiliseler, Manastır ve Şifalı Sular
Zeytinliada'nın tarihi, özellikle MS 4. yüzyıldan itibaren önem kazanıyor. Erken Bizans döneminde dini bir merkez olarak kullanılan ada, dönemin inanç yaşamına ilişkin dikkat çekici kalıntılar barındırıyor.
Arkeolojik araştırmalarda Meryem Ana Kilisesi, ikisi şapel niteliğinde olmak üzere dört kilise, eğitim amaçlı kullanılan bir manastır ve vaftizhane kalıntıları ortaya çıkarıldı.
Adanın en dikkat çekici yapılarından biri de çocukların vaftiz edilmesi için kullanılan havuz.
Dünyanın en büyük çocuk vaftiz havuzları arasında gösterilen bu yapı, Zeytinliada'nın Bizans dönemindeki dini önemini ortaya koyuyor.
Düşünün, bugün birkaç dakikada çevresini dolaşabileceğiniz büyüklükteki bir adada, yüzyıllar önce kiliseler ve manastır bulunuyordu. İnsanlar buraya ibadet etmek, dini eğitim almak ve çeşitli törenlere katılmak için geliyordu.
Üstelik adanın hikayesi yalnızca dini yapılarla sınırlı değil.
Zeytinliada'nın bir başka sırrı da toprak altından çıkan ılık sular.
Adada sıcaklığı yaklaşık 25-26 derece olan ayazma kaynakları bulunuyor. Geçmişte bu suların özellikle göz ve deri hastalıklarına iyi geldiğine inanılıyordu.
Bizans döneminden kalan iki hamamın varlığı da adanın su kaynaklarıyla ilişkisini gösteriyor.
Bu suların ünü yalnızca Bizans dönemiyle sınırlı kalmamış.
17.yüzyılda bölgeye gelen ünlü seyyah Evliya Çelebi'nin de Seyahatname'sinde Zeytinliada'nın sıcak su kaynaklarından söz ettiği aktarılıyor.
Yani bugün Erdek sahilinden bakıp gördüğümüz o küçük adanın suları, yüzlerce yıl önce de insanların ilgisini çekiyordu.
Kazılar sırasında ortaya çıkarılan seramik fırınları, çamaşırhane ve sarnıç kalıntıları ise adadaki günlük yaşamın izlerini günümüze taşıyor.
Burada yalnızca dini törenler yapılmıyordu. İnsanlar çalışıyor, su depoluyor, çeşitli ihtiyaçlarını karşılıyor ve gündelik hayatlarını sürdürüyorlardı.
Zeytinliada'nın geçmişindeki ilginç dönemlerden biri de Osmanlı yılları.
Ada, bu dönemde bir süre karantina alanı olarak kullanıldı. Böylece yüzyıllarca dini yaşamla anılan küçük kara parçası, farklı bir amaçla hizmet vermeye başladı.
Erdek'in Gözünün Önündeki Tarih Neden Ziyarete Kapalı?
Zeytinliada'nın geçmişini aydınlatan önemli çalışmalar 2006 yılında başladı.
2016 yılına kadar sürdürülen arkeolojik kazılarda kiliselerden hamamlara, su yapılarından günlük yaşam alanlarına kadar çok sayıda kalıntı gün yüzüne çıkarıldı.
Bu çalışmalarla birlikte adanın bir arkeoparka dönüştürülerek turizme kazandırılması da gündeme geldi.
Ancak Zeytinliada, genel ziyaretçilere açık bir turizm noktası haline gelmiş değil. Bu nedenle adayı merak edenler, tarihi yapıları yerinde inceleme imkanına henüz sahip değil.
Kazılarda ortaya çıkarılan eserlerin bir bölümü ise Bandırma Arkeoloji Müzesi'nde sergileniyor.
Peki Zeytinliada'yı nereden görebilirsiniz?
Aslında bunun için Erdek'ten ayrılmanıza bile gerek yok.
Erdek limanının hemen karşısında bulunan ada, sahil boyunca yürürken rahatlıkla görülebiliyor. Sahildeki çay bahçelerinden, liman çevresinden ve dalgakıran üzerinden adayı izlemek mümkün.
Avşa ve Marmara adalarına giden feribotların güvertesinden de Zeytinliada'nın yakınından geçerken bu tarihi kara parçasını görmek mümkün olabiliyor.
Erdek'i ziyaret edenlerin büyük bölümü Kapıdağ Yarımadası'nın doğal güzelliklerini, plajlarını ve denizini tanıyor. Oysa ilçenin merkezinde, sahile birkaç yüz metre mesafede bambaşka bir tarih yatıyor.
Zeytinliada, Balıkesir'in yalnızca doğal güzellikleriyle değil, binlerce yıla yaklaşan kültürel birikimiyle de ne kadar zengin olduğunu hatırlatıyor.
Bir gün Erdek sahilinde yürürken karşı kıyıdaki o küçük adaya yeniden bakın.
Gördüğünüz yalnızca denizin ortasındaki birkaç dönümlük toprak değil.
Orada kiliselerin, manastırların, şifa arayan insanların, deniz yolcularının ve yüzyıllar boyunca değişen hayatların izleri var.
Belki de Zeytinliada'nın en şaşırtıcı yanı bu: Erdek'in en eski hikayelerinden biri, herkesin gözünün önünde duruyor.