Türkiye’nin ve antik sanat dünyasının en nadide kültürel simgelerinden biri olan Çingene Kızı Mozaiği, yıllar sonra en büyük eksiklerinden birine daha kavuştu.
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, 1960’lı yıllarda kaçak kazılarla Gaziantep'teki Zeugma Antik Kenti'nden sökülerek yurt dışına kaçırılan taban mozaiğinin 13. panelinin nihayet Türkiye’ye iade edildiğini müjdeledi.
Gaziantep Zeugma Mozaik Müzesi’nde düzenlenen tarihi teslim törenine katılan Bakan Ersoy, eserin iade sürecine dair nefes kesen diplomasi trafiğini ve Türkiye'nin tarihi eser kaçakçılığıyla mücadelesindeki son rakamları paylaştı.
Amerika’daki Müzayedede Yakalandı: İşte 13. Panelin Kurtarılma Hikayesi
Bakan Ersoy, MS 2. ve 3. yüzyıllara tarihlenen 13. panelin ana kompozisyona ait olduğunun Grenobıl Alp Üniversitesi'nden Dr. Camila Felag'ın araştırmaları ve Zeugma Kazı Başkanı Prof. Dr. Kutalmış Görkay'ın bilimsel raporlarıyla kanıtlandığını belirtti.
Raporun ardından başlatılan takip sürecini anlatan Ersoy, şu ifadeleri kullandı:
"Eserin illegal yollarla el değiştirdiğini tespit ettikten sonra ABD makamları nezdinde hemen ilk girişimleri yaptık. İlk etapta alıcı bilgilerine ulaşamadık ancak uzmanlarımız pes etmedi. Uluslararası müzayede takip çalışmalarımız sırasında panelin yeniden satışa sunulduğunu fark ettik. Hukuki ve bilimsel kanıtlarımızı hızla güncelleyerek ABD İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi ile ortak bir operasyon yürüttük ve eserin ülkemize iadesini sağladık."
"Vefa Köprüsü": Gaziantepli Ustaların Jestine Karşılık Geldi
Daha önce de aynı mozaiğe ait olan ve ABD’deki Bovling Griin Eyalet Üniversitesi’nde bulunan 12 panel, 2018 yılında Türkiye'ye iade edilmişti. Türkiye’nin bu süreçte gösterdiği diplomatik zarafete değinen Bakan Ersoy, şu detayları paylaştı:
- Fırat'ın Taşlarından Replika: 12 panelin iadesinin ardından, Gaziantep Büyükşehir Belediyesi'nin katkılarıyla Gaziantepli taş ustalarına Fırat Nehri'nden toplanan orijinal taşlarla birebir replikalar yaptırıldı.
- Üniversiteye Hediye Edildi: Bu replikalar, restorasyon laboratuvarlarındaki işlemlerin ardından 2022 yılında jest olarak Bovling Griin Eyalet Üniversitesi’ne takdim edildi. Bakan Ersoy, kültürel miras üzerinden kurulan bu vefa köprüsünün, ismini "köprü" kelimesinden alan Zeugma'ya çok yakıştığını vurguladı.
2002'den Bu Yana 13 Bin 454 Kültür Varlığı Kurtarıldı!
Türkiye'nin tarihi eser kaçakçılığıyla mücadelede dünyaya örnek bir ülke haline geldiğini belirten Bakan Ersoy, elde edilen başarıların istatistiksel verilerini de açıkladı:
- Toplam İade Sayısı: 2002 yılından bu yana tam 13 bin 454 kültür varlığının Türkiye’ye iadesi sağlandı.
- Son 8 Yılın Başarısı: Bu iade edilen eserlerin 9 bin 139 adeti sadece son 8 yılda gerçekleştirilen yoğun diplomatik ve hukuki baskılar sayesinde ülkeye geri getirildi.
- ABD ile Güçlü İş Birliği: ABD ile 2021 yılında imzalanan ve bu yıl 5 yıllığına tekrar uzatılan Mutabakat Zaptı sayesinde; Lucius Verus, Septimius Severus ve meşhur Marcus Aurelius heykeli gibi çok sayıda paha biçilemez eser ait olduğu topraklara döndü.
Müze envanterine katılan 13. panel, Çingene Kızı'nın yer aldığı büyük kompozisyonun bilimsel açıdan çok daha bütüncül incelenmesine imkan tanıyacak.
