OVP Sonrası Emeklikte Taşlar Yerinden Oynuyor: SSK ve Bağ-Kur'lunun "Çalıştıkça Düşen Maaş" Çilesi Bitiyor mu?
2027-2029 yıllarını kapsayan Orta Vadeli Program’ın (OVP) açıklanmasıyla birlikte sosyal güvenlik sisteminde köklü değişikliklerin sinyali verildi.
Programın odak noktasında; sosyal güvenlik sisteminin mali sürdürülebilirliğini sağlamak ve sigortalıların sistemde daha uzun süre kalmasını teşvik etmek yer alıyor. Milyonlarca SSK (4/1-a) ve Bağ-Kur (4/1-b) çalışanının en büyük şikayeti olan "çalıştıkça emekli maaşının düşmesi" sorunu ise hazırlanan yeni aktüeryal modellemelerle çözüme kavuşturulmayı bekliyor.
SGK Başuzmanı İsa Karakaş, yeni OVP hedeflerinin çalışma hayatına yansımalarını değerlendirerek masadaki kritik düzenlemelerin detaylarını aktardı.
Çalıştıkça Emekli Maaşı Neden Düşüyor?
Mevcut sosyal güvenlik mevzuatında, özellikle asgari ücret veya asgari ücrete yakın bir kazanç üzerinden SGK'ya bildirilen çalışanlar için ciddi bir hak kaybı yaşanıyor. Çalışma süresi ve ödenen prim günü arttıkça, emekli olunduğunda bağlanacak aylık miktarı artmak yerine geriliyor.
Bu durumun temel sebepleri şunlardır:
Aylık Bağlama Oranı (ABO) Değişiklikleri: Geçmiş dönemlerde yapılan sosyal güvenlik reformlarıyla ABO oranlarında kademeli düşüşler yaşandı.
Formül Hesabı: Emekli aylığı; Ortalama Aylık Kazanç x Aylık Bağlama Oranı formülüyle hesaplandığından, düşük bildirilen matrahlar toplam ortalamayı aşağı çekiyor.
Kayıt Dışı İstihdama Yönelim: Uzun süre sistemde kalanların maaş avantajı elde edememesi, prim şartını tamamlayan çalışanları sistem dışına çıkmaya veya kayıt dışı çalışmaya sürüklüyor.
Masadaki 2 Kritik Model: Kısmi Emeklilik ve 25 Yıl Detayı
OVP takviminde yer alan hedefler doğrultusunda, çalışanların daha uzun süre istihdamda kalmasını cazip hale getirecek iki temel teknik düzenleme öne çıkıyor:
1. Çifte Taban Maaş Uygulaması Gündemdeki senaryoya göre, emeklilik türüne göre farklılaştırılmış taban aylık sistemi uygulanabilir.
Kısmi Emeklilik Taban Aylığı: Daha az prim günüyle emekli olanlar için ayrı bir taban limit.
Normal Emeklilik Taban Aylığı: Uzun yıllar tam prim ödeyerek emekliliğe hak kazananlar için daha yüksek bir taban limit. Bu ayrım sayesinde, çok prim ödeyen ile az prim ödeyen arasındaki makas adil bir şekilde korunmuş olacak.
2. 25 Yıldan Sonra Her Yıla Ek ABO Artışı Mevcut kayıpları engellemek adına değerlendirilen en somut formül, belirli bir kıdem süresinden sonra ABO'nun artırılması. 25 yıllık sigortalılık veya prim süresini dolduran çalışanlar için, 25 yıldan sonra çalıştıkları her ilave yıl için aylık bağlama oranına ekstra puan eklenecek. Böylece uzun süre sisteme prim ödeyen çalışan doğrudan daha yüksek maaşla ödüllendirilecek.
Yeni Sistemin Çalışana ve SGK'ya Faydası Ne Olacak?
Yeni aktüeryal dengenin kurulması durumunda sosyal güvenlik ekosisteminde iki taraflı bir kazanım hedefleniyor:
Çalışan Açısından: "Çalıştıkça emekli aylığım düşecek" kaygısı son bulacak, uzun süreli resmi istihdam teşvik edilecek.
SGK Açısından: Kayıt dışılık azalacak, uzun süreli prim ödemeleri sayesinde Kurumun prim gelirleri artarak mali sürdürülebilirlik güçlenecek.
OVP uygulama takvimi doğrultusunda, önümüzdeki dönemde konuya ilişkin yasal düzenleme taslaklarının Meclis gündemine gelmesi bekleniyor.
