Kent dediğimiz şey alışkanlıkların, hatıraların, güven duygusunun ve gündelik hayatın iç içe geçtiği bir bütün. Balıkesir de böyle bir şehir… Ancak yıllar içinde bazı kararlar, bu bütünlüğün önemli parçalarını sessizce elimizden aldı. Bugün “meydan” konuşurken, bu kayıpları hatırlamadan eksik kalıyoruz.
Dün Büyükşehir Belediyesi’nin Toplu Taşıma Merkezi’ni kent meydanına dönüştürme hedefini yazarken, Akıncılar bölgesi çözümlenmeden bu projenin yarım kalacağını vurgulamıştım. Ama bu tartışma beni ister istemez Balıkesir’in çok daha eski ve çok daha derin bir kaybına götürdü: Sebze Hali.
KENT HAFIZASINDAN SİLDİLER!
Zağnos Paşa Camii’nin hemen yanı başında, Balıkesirlilere yarım asırdan fazla hizmet veren sebze hali vardı. Bugün meydan olarak kullanılan alan, bir zamanlar kentin gıda kalbiydi. Kasap, manav, balıkçı, baharatçı, şarküteri… Varsılın da yoksulun da aynı tezgâhtan alışveriş yapabildiği, güven duygusunun hâkim olduğu bir merkezdi burası.
Bu yapı, 1940’lı yıllarda inşa edilen Eskişehir Sebze Hali’nin bire bir kopyasıydı. Çocukluğundan itibaren Balıkesir Sebze Hali’nde alışveriş yapmış biri olarak söylüyorum: Orası sadece bir ticaret alanı değil, bir kent hafızasıydı.
GERİ DÖNÜLMEZ YIKIM...
2009–2014 döneminde Balıkesir Belediye Başkanı, bugünün milletvekili İsmail Ok döneminde, “Karesi Meydanı” adıyla Zağnos Paşa Camii çevresinde yapılan düzenleme sırasında sebze hali yıkıldı.
O günlerde bir umut vardı: Eklentiler yıkılacak, özgün yapı ortaya çıkarılacak, restore edilecek ve bir kültür merkezine dönüştürülecekti. Sergi salonları, konser alanları, gençlik ve kültür faaliyetleri…
Sonra bu fikirden vazgeçildi.
Bina tümüyle yıkıldı.
Ve Balıkesir, geri dönüşü olmayan bir kayıp yaşadı.
ULAŞIM KOLAYDI, HAYAT MERKEZDEYDİ!
O yıllarda Balıkesir’de bugünkü gibi tek merkezli bir Toplu Taşıma Merkezi yoktu. Sebze halinin hemen yanında otobüs durakları vardı. Yeni Çarşı, eski SSK Pasajı önü gibi farklı noktalarda merkezi duraklar bulunuyordu. Halde alışverişini yapan vatandaş, birkaç adım ötede otobüsüne binip evine gidebiliyordu.
Yanı başında balıkçılar çarşısı vardı. Balıkesirliler balığı da, sebzeyi de, eti de tek merkezden temin edebiliyordu. Bölge belki salaştı ama işlevseldi, canlıydı, halkındı.
ESNAF DAĞILDI, GÜVEN DAĞILDI!
Sebze halinin yıkılmasıyla esnaf şehrin dört bir yanına savruldu.
Bazıları işi bıraktı.
Bazıları uzak noktalarda küçük dükkânlar açtı.
Oysa Balıkesirliler o esnafı tanıyordu, güveniyordu. Sebze hali, aynı zamanda güvenli alışverişin merkeziydi. Bu yönüyle de Balıkesir büyük bir kayıp yaşadı; hem ekonomik hem sosyal bir kayıp.
ESKİŞEHİR BAŞARDI, BALIKESİR NEDEN YAPAMADI?
O dönem “yıkmayın” diye çok yazdık, çok anlattık. Öneriler sunduk. Bunlardan biri de şuydu:
Balıkesir Sebze Hali, tıpkı Eskişehir’de olduğu gibi Haller Gençlik Merkezi benzeri bir projeye dönüştürülebilirdi.
Eskişehir’de, Yılmaz Büyükerşen, önceki meclisin yıkım kararı aldığı hal binasını kurtardı. Kararı iptal etti, binayı restore ettirdi ve kentin en canlı kültür merkezlerinden birine dönüştürdü.
Balıkesir’de de aynısı olabilirdi.
Olmadı.
Altını özellikle çizelim:
Kesirven yolu üzerindeki toptancı hali, bir sebze hali değildir. O, adı üstünde toptancı halidir. Balıkesir’in merkezinde, halkın doğrudan erişebileceği bir sebze hali artık yok.
Bir dönem Karesi AVM bu ihtiyacı karşılamak üzere “gıda çarşısı” formunda planlandı. Ama hedef tutmadı. Bugün orada gıdadan çok her şey var: Nikâh salonu, belediye birimleri, ofisler…
PEKİ ŞİMDİ NE YAPMALI?
Bugün Balıkesir’in toplu bir gıda çarşısına ihtiyacı var.
Ulaşımı kolay, otopark sorunu olmayan, kasabıyla, manavıyla, peynircisiyle, balıkçısıyla, aktarıyla, yerel ürünlerin sergilenip satılabildiği, vatandaşın güvenle alışveriş yapabileceği, şehrin her noktasından kolayca ulaşılabilen bir modern sebze hali…
Bu bir lüks değil, bir ihtiyaçtır.
Balıkesir Büyükşehir Belediye Başkanı Ahmet Akın’ın böyle bir vaadi olup olmadığını bilmiyoruz. Ama bazı projeler, vaat listelerinde yazmasa da hayata geçirilebilir.
Merkez ilçelerin belediyeleriyle birlikte, ortak akılla, kentin ihtiyaçlarına kulak verilerek neden yeni bir sebze hali planlanmasın?
Balıkesir, geçmişte yaptığı hatalardan ders çıkararak, halkın yaşamını kolaylaştıran bir adımı yeniden atabilir.
Balıkesir, bunu fazlasıyla hak ediyor.
