Ankara'da düzenlenen 36. NATO Zirvesi öncesinde, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde bir araya gelen Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve ABD Başkanı Donald Trump'ın ortak basın toplantısı dünya gündemine oturdu.

Gazetecilerin sorusu üzerine Donald Trump'ın, "CAATSA yaptırımlarını kaldıracağız, dostlarımıza yaptırım uygulamak istemiyoruz" açıklamasıyla birlikte gözler yeniden bu yaptırımların içeriğine çevrildi.

Peki, Türkiye ile ABD arasında yıllardır en büyük kriz başlıklarından biri olan ve Trump'ın iptal edeceğini duyurduğu CAATSA yaptırımları nedir, neleri kapsıyor ve kimlere uygulanmıştı? İşte yanıtı...

CAATSA Nedir ve Neden Yürürlüğe Girdi?

CAATSA, İngilizce "Countering America's Adversaries Through Sanctions Act" ifadesinin kısaltması olup Türkçe karşılığı “Hasımlarına Yaptırımlar Yoluyla Karşılık Verme Yasası”dır.

  • Yürürlük Tarihi: 2 Ağustos 2017 tarihinde ABD'de yürürlüğe girmiştir.
  • Amacı: ABD'nin kendi ulusal güvenliğine tehdit olarak nitelendirdiği İran, Rusya ve Kuzey Kore’ye karşı ekonomik ve siyasi yaptırımlar uygulanmasını öngörür.
  • İlk Uygulama: ABD, yasa kapsamında ilk dolaylı yaptırımını Eylül 2018'de Çin Merkezi Askeri Komisyonu’nun Cihaz Geliştirme Departmanı’na karşı devreye sokmuştur.

A A 20260707 41904446 41904439 C U M H U R B A S K A N I E R D O G A N A B D B A S K A N I T R U M P I K A R S I L A D I

Türkiye’ye Yaptırım Uygulanmasının Gerekçesi Ne?

CAATSA'nın 231. maddesi, Rusya Federasyonu’nun savunma ya da istihbarat sektörleri ile "önemli düzeyde alışverişte bulunan" kişi ve kurumlara yaptırım uygulanmasını şart koşmaktadır.

Türkiye’nin Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi satın alması, ABD tarafından bu madde kapsamında ihlal olarak değerlendirilmiştir. Bu gerekçeyle Ankara, üretici ortakları arasında yer aldığı F-35 savaş uçağı projesinden resmi olarak çıkartılmış ve CAATSA yaptırımlarına tabi tutulmuştur.

Dönemin ABD Başkanı Donald Trump, bu kararın hemen uygulanmasını uzun süre engellemiş olsa da, başkanlık seçimleri öncesinde üzerinde oluşan yoğun baskılar nedeniyle Aralık 2020’de yaptırım kararını onaylamak zorunda kalmıştır ve bu yaptırımlar hâlâ yürürlüktedir.

A A 20260707 41904446 41904445 C U M H U R B A S K A N I E R D O G A N A B D B A S K A N I T R U M P I K A R S I L A D I

Yasadaki 12 Ağır Madde Nedir?

Yasanın 235. maddesi uyarınca, ABD başkanının hedef alınan kişi ve kuruluşlara karşı devreye alabileceği 12 farklı yaptırım kalemi listelenmiştir. Mevzuata göre başkan, bu 12 maddeden en az beşini seçerek uygulamakla yükümlüdür. Yasada yer alan o 12 madde şunlardır:

  1. Yaptırım kapsamına alınan kişi ve kurumlarla ihracat ve ithalat bankası (EximBank) desteğinin kesilmesi.
  2. Mal ve teknoloji ihracatı ruhsatı/lisansı verilmemesi.
  3. ABD mali kuruluşlarından kredi tedarik edilmesinin engellenmesi.
  4. Uluslararası mali kuruluşlardan (IMF, Dünya Bankası vb.) kredi verilmemesi.
  5. Mali kurumlara ABD Merkez Bankası (Fed) ile doğrudan alışveriş yapma izninin verilmemesi.
  6. Yaptırım kapsamına alınan kişi ya da kurumlarla kamu ihalesi veya sözleşmesi yapılmaması.
  7. Döviz üzerinden işlem yapılmasının yasaklanması.
  8. Mali kurumlar ve bankalar arasında ödeme ya da kredi transferlerinin engellenmesi.
  9. Yaptırıma uğrayan kişi veya kurumların ABD topraklarında gayrimenkul sahibi olmasının yasaklanması.
  10. ABD'li kişi ve kurumların, yaptırım uygulanan taraflardan sermaye ya da borç alışverişi yapmasının yasaklanması.
  11. Yaptırım kapsamına alınan kişilere ABD’ye giriş (vize) yasağı konulması.
  12. Yaptırım uygulanan kişi ve kurumlara benzer işlevi olan üst düzey yöneticilere de aynı yaptırımların yansıtılması.

Türkiye'de Kimlere ve Hangi Kuruma Yaptırım Uygulanmıştı?

Aralık 2020'de onaylanan CAATSA kararları doğrultusunda Türkiye'de doğrudan savunma sanayisinin tepesindeki kurum ve isimler hedef alınmıştı:

  • Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB)
  • Dönemin SSB Başkanı İsmail Demir
  • SSB Başkan Yardımcısı Faruk Yiğit
  • Hava Savunma ve Uzay Daire Başkanı Serhat Gençoğlu
  • SSB Hava Savunma ve Uzay Daire Başkanlığı Grup Müdürü Mustafa Alper Deniz

Uygulanan Kısıtlamalar: Bu karar doğrultusunda Savunma Sanayii Başkanlığı’nın (SSB) ABD’den ekipman ve teknoloji ihracat lisansı alması engellenmiş, uluslararası finans kuruluşlarının kredilerinden faydalanması kısıtlanmış ve listedeki bürokratlara ABD’ye giriş yasağı getirilmişti.

Trump'ın Ankara'daki zirvede verdiği "CAATSA'yı iptal edeceğiz, zamanı geldi" mesajı, bu kısıtlamaların tamamının kaldırılacağı anlamına geliyor.

Muhabir: Haber Merkezi