Fransa Ulusal Meclisi, sömürgecilik döneminin en tartışmalı hukuk metinlerinden biri olarak kabul edilen ve kolonilerde köleliği hukuki zemine oturtan “Kara Kanun”u (Code Noir) oy birliğiyle yürürlükten kaldırdı. Karar, insan hakları ve sömürge geçmişiyle yüzleşme tartışmalarının yeniden yoğunlaştığı bir dönemde alındı.
“İnsanlık dışı bir düzenlemenin sonu”
Ulusal Meclis Başkanı Yael Braun-Pivet, sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı açıklamada kararın önemine dikkat çekerek, “insanlık, eşitlik ve evrensellik adına hukuki olarak insanlık dışı olan Kara Kanun’un kaldırıldığını” duyurdu. Braun-Pivet, Fransa’nın geçmişiyle “şeffaflık içinde yüzleşmeye devam ettiğini” ifade etti.
Kararın oy birliğiyle alınması, Meclis içinde sömürge geçmişine ilişkin eleştirilerde geniş bir mutabakat sağlandığını da ortaya koydu.
Sömürgecilik döneminin simge yasası
“Code Noir” ilk olarak 1685 yılında Kral XIV. Louis döneminde yürürlüğe girdi. Fransız kolonilerinde kölelerin yaşam koşullarını, dini uygulamalarını ve sosyal statülerini düzenleyen yasa, köleleri hukuki olarak “taşınabilir mülk” statüsüne indirgemesiyle tarihe geçti.
Metin, köleliğin kurumsallaşmasına yasal dayanak oluşturması ve sömürge sistemini meşrulaştırması nedeniyle modern hukuk ve insan hakları literatüründe en sert sömürge yasalarından biri olarak değerlendiriliyor.
Kölelik kaldırıldı ama yasa yürürlükte kaldı
Fransa’da kölelik 1848 yılında resmen kaldırılmış olsa da, “Kara Kanun” teknik olarak hiçbir zaman açık biçimde yürürlükten kaldırılmamıştı. Bu durum, özellikle eski Fransız kolonilerinde yıllardır eleştiri konusu olmaya devam ediyordu.
Tarihçiler, bu boşluğun sembolik olarak sömürge geçmişiyle hesaplaşmanın eksik kaldığına işaret ettiğini belirtiyordu.
Karayipler’den güçlü tepki ve destek
Oylama sırasında söz alan Guadeloupe milletvekili Max Mathiasin, “Kara Kanun’un etkilerinin bugün hâlâ hissedildiğini” vurgulayarak, yasanın bugüne kadar resmen kaldırılmamış olmasını eleştirdi. Mathiasin, özellikle Karayipler’de sömürge mirasının toplumsal ve ekonomik etkilerinin sürdüğünü ifade etti.
Fransa’nın denizaşırı bölgelerinde faaliyet gösteren birçok sivil toplum kuruluşu da kararı “gecikmiş ancak önemli bir adım” olarak değerlendirdi.
Sömürge geçmişiyle yüzleşme tartışmaları yeniden gündemde
Fransa son yıllarda sömürge tarihiyle ilgili birçok adım atmış olsa da, Afrika ve Karayipler’deki kolonizasyon süreci hâlâ tartışmalı bir konu olmaya devam ediyor. Uzmanlar, “Kara Kanun”un kaldırılmasının hukuki etkisinden çok, sembolik ve tarihsel yüzleşme açısından önem taşıdığını vurguluyor.
Tarihsel bir dönüm noktası
“Code Noir”un resmen yürürlükten kaldırılması, Fransa’nın sömürge geçmişine ilişkin hukuki mirasını temizleme yönünde önemli bir adım olarak değerlendiriliyor. Ancak akademik çevreler, bunun geçmişteki kölelik sistemiyle hesaplaşma sürecinin yalnızca bir aşaması olduğuna dikkat çekiyor.
