Bir köprü veya otoyol geçişi için ödenmeyen birkaç yüz liralık ücret, sürücünün haberi olmadan binlerce liralık borca dönüşebiliyor. SMS gelmediğini, tebligat yapılmadığını söyleyen vatandaşlar, e-Devlet'e girdiklerinde icra takipleriyle karşılaşıyor. Üstelik borcunu ödediği halde yeniden ödeme talebiyle karşılaşan sürücüler de var. Otoyol işletmecilerinin tahsilat yöntemleri, faiz uygulamaları ve bildirim sorumluluğu ciddi biçimde sorgulanıyor.
Türkiye'de köprü ve otoyol geçişleriyle ilgili Hızlı Geçiş Sistemi (HGS) şikayetleri giderek büyüyen bir vatandaşlık sorununa dönüştü. Sürücülerin anlattıkları birbirine benziyor: Geçiş sırasında herhangi bir uyarı yapılmıyor, sonrasında telefonlara SMS gelmiyor, adrese bir bildirim ulaşmıyor. Vatandaş, borcu olduğunu çoğu zaman e-Devlet üzerinden yaptığı bir sorgulamada veya hukuk bürosundan gelen telefonla öğreniyor.
Karşısına çıkan rakam ise çoğu zaman geçiş ücretinin çok üzerinde oluyor.
Birkaç yüz liralık geçiş bedeli; cezalar, faiz, avukatlık ücreti ve takip masraflarıyla katlanıyor. Bazı sürücüler araçlarına haciz veya rehin konulduğunu öğrendiklerini belirtirken, bazıları da ödemesini yaptıkları geçişler nedeniyle yeniden borçlu gösterildiklerini ileri sürüyor.
Vatandaşın tepkisi giderek büyüyor. Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu'nun 18 Kasım'da otoyol işletmecileriyle toplantı yapacağını açıklaması da bu şikayetlerin ulaştığı boyutu ortaya koyuyor.
SÜRÜCÜNÜN HABERİ YOK, BORÇ BÜYÜMEYE DEVAM EDİYOR
HGS sistemindeki en büyük tartışma, ihlalli geçiş yapan sürücüye zamanında ve güvenilir biçimde bilgi ulaştırılamaması.
Bir sürücü düşünün...
Köprüden veya otoyoldan geçiyor. HGS etiketindeki bakiye yetersiz olduğu için ücret tahsil edilemiyor. Sürücüye geçiş sırasında bir uyarı ulaşmıyor. Sonrasında telefonuna SMS gelmiyor. Adresine de herhangi bir bildirim ulaşmıyor.
Aradan haftalar, hatta aylar geçiyor.
Bir gün e-Devlet üzerinden yaptığı sorgulamada veya hukuk bürosundan gelen telefonla karşısına bir borç çıkıyor. Üstelik bu borç, geçtiği sırada ödemesi gereken ücret değil; ceza, faiz ve hukuki takip masraflarıyla büyümüş bir tutar.
Vatandaşın haklı olarak sorduğu soru şu:
Madem bir borç oluştu, neden zamanında haberim olmadı? Neden birkaç yüz liralık geçiş ücretini ödeyebileceğim bir aşamada bilgilendirilmedim?
HGS sisteminde telefon numarasının güncel tutulması gerektiği doğru. Ancak vatandaşın iletişim bilgilerinin güncel olmaması ihtimali, işletmecilerin bildirim altyapısının, sorgulama sistemlerinin ve tahsilat süreçlerinin denetlenmesi gereğini ortadan kaldırmıyor.
15 GÜN DENİLİYOR, SONRA BORÇ KATLANIYOR!
Şikayetlerin dikkat çeken bir başka boyutu da gişelerdeki uygulamalar.
Bazı sürücüler, geçiş sırasında görevlinin kendilerine ödeme yapılamadığı takdirde 15 gün içerisinde ödeme yapabileceklerini söylediğini anlatıyor. Bu süreyi öğrenen vatandaş, geçiş ücretini hemen ödemek yerine daha sonra ödeme yapabileceğini düşünüyor.
Günlük hayatın koşuşturması içinde bu ödeme unutulabiliyor. Sürücü, geçişten sonra borcunu takip etmeyi ihmal edebiliyor.
Ancak 15 günlük sürenin ardından karşısına çıkan tablo ağırlaşabiliyor.
Karayolları Genel Müdürlüğünün (KGM) yayımladığı bilgilere göre ilk 15 gün içinde ödeme yapılması halinde ceza uygulanmıyor. 16'ncı günden 45'inci güne kadar geçiş ücretine bir kat ceza ekleniyor. 45 gün içinde ödeme yapılmaması halinde ise geçiş ücretinin dört katı tutarında idari para cezası söz konusu olabiliyor.
İşletmesi özel şirketlere devredilen otoyollarda da geçiş ücreti ve ceza tahsilatının ardından hukuki takip, faiz ve avukatlık giderleri gündeme gelebiliyor.
Burada asıl sorun, vatandaşın 15 günlük süreyi bilip bilmemesinden ibaret değil. Bu süre içerisinde sürücünün borcundan haberdar edilmesi ve ödeme yapabilmesi için etkin bir sistem kurulup kurulmadığı.
BİRKAÇ YÜZ LİRALIK BORÇ NASIL BİNLERCE LİRAYA ÇIKIYOR?
Vatandaşın tepkisini artıran en önemli konu, borcun ilk tutarıyla icra aşamasında karşılaşılan tutar arasındaki büyük fark.
Örneğin düşük tutarlı bir geçiş ücreti zamanında ödenmediğinde ceza ekleniyor. Ardından hukuki takip başlatılması halinde faiz, vekâlet ücreti ve takip masrafları da borca dahil edilebiliyor.
Sonuçta başlangıçta birkaç yüz lira olan bir borç, sürücünün karşısına birkaç bin liralık bir yük olarak çıkabiliyor.
Üstelik vatandaşın iddiasına göre bu süreçte kendisine zamanında ulaşan bir uyarı veya ödeme hatırlatması bulunmuyor.
Elbette geçiş ücretinin ödenmesi sürücünün sorumluluğunda. Ancak tahsilat sisteminin işleyişi de şeffaf, anlaşılır ve denetlenebilir olmak zorunda.
Vatandaşın haberdar olmadığı bir borcun yıllar veya aylar sonra ağır masraflarla karşısına çıkarılması, kamu hizmeti niteliğindeki ulaşım altyapısına duyulan güveni de zedeliyor.
BORCUNU ÖDEYEN VATANDAŞ NEDEN YENİDEN BORÇLU ÇIKARILIYOR?
Şikayetler yalnızca SMS gönderilmemesi veya geç ödeme nedeniyle oluşan cezalardan ibaret değil.
Bazı vatandaşlar, geçiş ücretlerini ödedikleri halde otoyol işletmecilerinin hukuk büroları tarafından yeniden arandıklarını ve borçlu olduklarının söylendiğini belirtiyor.
Ödeme dekontunu bulmak, hangi geçişe ilişkin ödeme yapıldığını kanıtlamak ve farklı sistemlerdeki kayıtları karşılaştırmak zorunda kalan sürücüler, zaman ve emek kaybediyor.
Bir ödeme yapılmışsa bunun ilgili plaka, geçiş tarihi ve borç kaydıyla doğru biçimde eşleştirilmesi gerekiyor. Şirketlerin kendi sistemlerindeki kayıt ve tahsilat hatalarının bedelini vatandaşın ödemesi kabul edilemez.
Daha da önemlisi, aynı borç için birden fazla tahsilat girişimi yapılıp yapılmadığının denetlenmesi gerekiyor.
OTOYOL ŞİRKETLERİNİN TAHSİLAT SİSTEMİ KİM TARAFINDAN DENETLENİYOR?
Tartışmanın en önemli boyutu burada başlıyor.
Köprü ve otoyollar, vatandaşın günlük yaşamında kullandığı ulaşım güzergahları. Bu yolların işletme hakkı özel şirketlere devredilmiş olsa bile hizmetin kamu yararı, tüketici hakları ve hukuka uygunluk ilkeleri çerçevesinde yürütülmesi gerekiyor.
Vatandaşın zihninde ise giderek büyüyen bir soru var:
Otoyol işletmecileri için asıl öncelik geçiş ücretlerinin zamanında tahsil edilmesi mi, yoksa ihlalli geçişlerden doğan cezalı alacakların ve hukuki takip masraflarının tahsili mi?
Bu sorunun yanıtı, şirketlerin gelir tabloları ve tahsilat verileri incelenmeden verilemez. Ancak şikayetlerin yoğunluğu, denetim ihtiyacını açıkça ortaya koyuyor.
İşletmecilerin kaç ihlalli geçiş tespit ettiği, bunların kaçında SMS gönderdiği, kaç bildirimin teslim edildiği, kaç dosyanın icraya taşındığı ve başlangıçtaki geçiş bedellerinin ne kadarının faiz ve takip masraflarına dönüştüğü açıklanmalı.
Vatandaşın itiraz ettiği şey, geçiş ücretini ödemek değil; haberi olmadığı bir borç nedeniyle ağır bir mali yükle karşı karşıya kalmak.
BAKANLIĞIN TOPLANTISI SADECE ŞİKAYET DİNLEMEKLE SINIRLI KALMAMALI
Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, HGS sorgulama sistemindeki değişikliğin ardından şikayetlerin arttığını belirterek 18 Kasım'da otoyol işletmecileriyle bir araya geleceklerini açıkladı.
Bakanın açıklamasına göre HGS geçişleri hem etiket hem plaka üzerinden kontrol ediliyor. Etiketin eskimesi, kirlenmesi veya deforme olması gibi nedenlerle geçişin algılanamaması halinde farklı tespit yöntemleri devreye giriyor. Hatalı işlemlerin bildirilmesi durumunda geriye dönük kayıtların iptal edilebildiği de ifade ediliyor.
Uraloğlu ayrıca sistemde kayıtlı telefon numaralarının e-Devlet veya HGS üzerinden güncel tutulmasını istedi.
Ancak yapılacak toplantıda sorunun sorumluluğunu yalnızca sürücünün üzerine bırakan bir yaklaşım yeterli olmayacak.
Bakanlığın öncelikle şu konularda somut adım atması gerekiyor:
İhlalli geçişlerde SMS ve elektronik bildirimlerin gerçekten gönderilip gönderilmediği, gönderildiyse teslim edilip edilmediği denetlenmeli.
Vatandaşa ilk 15 günlük cezasız ödeme süresini hatırlatan otomatik bildirim sistemi kurulmalı.
Ödeme yapan sürücülere borcun kapandığını gösteren kesin bir onay verilmeli.
Ödenmiş borçlar nedeniyle yeniden icra veya tahsilat girişiminde bulunulmasının önüne geçilmeli.
İtiraz edilen borçlar sonuçlanıncaya kadar haksız tahsilat ve takip uygulamaları önlenmeli.
İcra dosyalarına dönüşen HGS borçları, faizler ve avukatlık giderleri işletmeci bazında incelenmeli.
Hatalı tahakkuk ve tahsilat yaptığı tespit edilen şirketlere etkili yaptırımlar uygulanmalı.
VATANDAŞIN İSTEDİĞİ CEZADAN KAÇMAK DEĞİL, HABERDAR OLMAK!
Kimse kullandığı köprü veya otoyolun ücretini ödememeyi savunmuyor. Vatandaş, kullandığı hizmetin karşılığını ödemeye itiraz etmiyor.
İtiraz edilen konu; geçiş sırasında tahsil edilemeyen ücretin zamanında bildirilmemesi, ödeme fırsatının etkin biçimde sunulmaması, küçük tutarların ağır borçlara dönüşmesi ve yapılan ödemelerin sistemlerde doğru biçimde takip edilmemesi.
Bir SMS göndermek, bir elektronik bildirim ulaştırmak veya e-Devlet üzerinden anlık uyarı sağlamak bu kadar zor olmamalı.
Üstelik teknolojiyle yönetilen bir HGS sisteminde plaka üzerinden geçişleri tespit edebilen altyapının, aynı plakaya ait borç bilgisini sürücüye zamanında ulaştırabilecek bir sistemle desteklenmesi de beklenir.
Ulaştırma Bakanlığı'nın 18 Kasım'daki toplantısı bu nedenle önemli.
Toplantıdan birkaç açıklama ve iyi niyet mesajı değil, vatandaşın mağduriyetini sona erdirecek bağlayıcı kararlar çıkmalı.
Çünkü otoyol ve köprü işletmeciliği, vatandaşın haberi olmadan büyüyen borçlar üzerinden yürütülecek bir tahsilat faaliyetine dönüşmemeli.
Vatandaşın istediği çok açık: Geçiş ücretini zamanında bildirin, ödeme fırsatı verin, borç ödendiyse yeniden istemeyin. Mesaj göndermeden icraya koşmayın!





