Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması, Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne sunuldu.
16 maddelik anlaşmanın en dikkat çeken hükmüne göre, üç ülkeden birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırı, tüm taraflara yapılmış sayılacak.
Ortak savunma, askeri işbirliği, istihbarat paylaşımı ve savunma sanayiinde ortak üretim gibi konuları kapsayan anlaşmanın bütün maddeleri belli oldu.
Türkiye'nin savunma ve güvenlik alanındaki uluslararası işbirliğine yönelik önemli bir gelişme yaşandı. Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması, onay sürecinin başlatılması amacıyla TBMM Başkanlığına sunuldu.
Üç ülkeyi "Çekirdek Taraflar" olarak tanımlayan anlaşma, egemenliğin ve toprak bütünlüğünün korunmasını esas alıyor. Metin, olası bir dış saldırıda ülkelerin birbirlerine askeri imkanlar dahil olmak üzere destek sağlamasını öngörüyor.
Anlaşmaya ilişkin kanun teklifinin önce TBMM Dışişleri Komisyonunda görüşülmesi, ardından Genel Kurul gündemine gelmesi bekleniyor.
Mekke Anlaşması Neleri Kapsıyor? En Dikkat Çeken Hükümler
Anlaşmanın ikinci maddesi, ortak savunma yükümlülüğünü düzenliyor. Buna göre taraflardan birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırı, üç ülkenin tamamına yöneltilmiş kabul edilecek.
Sağlanacak askeri desteğin kapsamı ve niteliği ise Birleşmiş Milletler Şartı'nın 51. maddesinde düzenlenen meşru müdafaa hakkı çerçevesinde değerlendirilecek.
Metinde savunma sanayiinde ortak üretim, teknoloji transferi, ortak askeri eğitim ve tatbikatlar ile güvenli kanallardan istihbarat paylaşımı da yer alıyor.
Anlaşmanın uygulanmasını takip etmek üzere dışişleri ve savunma bakanları ile genelkurmay başkanlarından oluşan Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi kurulması öngörülüyor.
Komite yılda iki kez toplanacak. Daimi sekretarya Suudi Arabistan'da bulunacak, ilk genel sekreter ise Pakistan vatandaşı olacak.
Anlaşma, gerekli onay işlemlerinin tamamlanmasının ardından yürürlüğe girecek. Taraflar ilk 10 yıl boyunca anlaşmadan çekilemeyecek.
Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın 16 Maddesi
TBMM'ye sunulduğu bildirilen anlaşmanın 16 maddesinde yer alan hükümler şöyle:
Madde 1 – Egemenlik ve Toprak Bütünlüğünün Korunması
Taraflar, birbirlerinin bağımsızlığını, egemenliğini, toprak bütünlüğünü ve uluslararası alanda tanınmış sınırlarını korumak için işbirliği yapacak. Bu değerlere yönelik tehdit veya tehlike oluşması halinde, tehdidin ortadan kaldırılması amacıyla gerekli yöntemlere başvurulacak.
Madde 2 – Ortak Savunma Yükümlülüğü
Taraflardan birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırı, bütün taraflara yapılmış kabul edilecek. Bir ülkenin silahlı saldırıya veya askeri saldırganlığa uğraması halinde diğer ülkeler derhal yardım sağlayacak.
Yardımın kapsamı ve niteliği, Birleşmiş Milletler Şartı'nın 51. maddesinde tanımlanan meşru müdafaa hakkı çerçevesinde yapılacak değerlendirmeyle belirlenecek. Askeri imkan ve kabiliyetler de mevcut destek seçenekleri arasında yer alacak.
Madde 3 – Savunma ve Güvenlik İşbirliği
Üç ülke, savunma, savunma sanayii ve güvenlik alanlarında ilişkilerini geliştirecek. Silahlı kuvvetler arasındaki işbirliği artırılacak ve üzerinde uzlaşılan ortak faaliyetler hayata geçirilecek.
Madde 4 – Uluslararası Güvenlikte Ortak Hareket
Taraflar, uluslararası güvenlik meselelerinde düzenli görüşmeler gerçekleştirecek. Hayati çıkarlarına ve ulusal güvenliklerine yönelik tehditleri değerlendirmek amacıyla ortak çalışmalar yürütecek, bireysel ve müşterek tedbirler geliştirecek.
Madde 5 – Terörle Mücadele
Bölgesel ve uluslararası güvenliği tehdit eden terörizmin bütün biçimlerine karşı işbirliği güçlendirilecek. Ortak mücadele, operasyonel düzeydeki faaliyetleri de kapsayacak.
Madde 6 – Ortak Eğitim ve Askeri Tatbikatlar
Barış ve savaş dönemlerinde savunma yeteneklerinin geliştirilmesi amacıyla askeri personel değişimi, ortak eğitim programları ve tatbikatlar düzenlenecek.
Tarafların silahlı kuvvetlerinin birlikte hareket edebilme kabiliyetini artıracak konuşlanma ve faaliyetler teşvik edilecek.
Madde 7 – Savunma Sanayiinde Ortak Üretim ve Teknoloji Paylaşımı
Ülkeler, karşılıklı mutabakat doğrultusunda savunma sanayii alanında ortak çalışmalar gerçekleştirecek.
Bu kapsamda beş işbirliği alanı belirlendi:
- a) Savunma sanayiinde ortak üretimin desteklenmesi.
- b) İleri uzmanlık gerektiren teknolojilerde ortak araştırma-geliştirme ve inovasyon projelerinin yürütülmesi.
- c) Taraf ülkelerin topraklarında uzman personel aracılığıyla insan kaynağı yetiştirilmesi ve askeri sanayinin geliştirilmesi.
- d) Savunma sanayii, Ar-Ge ve inovasyon alanlarında edinilen bilgi, deneyim ve uzmanlığın paylaşılması.
- e) Ülkelerin karşılıklı anlaşmayla belirleyeceği diğer alanlarda işbirliği yapılması.
Madde 8 – Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi
Anlaşmanın uygulanmasını yönlendirmek amacıyla dışişleri bakanları, savunma bakanları ve genelkurmay başkanlarının katılımıyla Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi oluşturulacak.
Komite, taraf ülkelerin dönüşümlü ev sahipliğinde yılda iki kez toplanacak. Gerekli görülmesi halinde ülke liderleri de yılda bir kez bir araya gelebilecek.
Komite, ihtiyaç duyulduğunda alt komiteler kurabilecek ve anlaşmanın uygulanması için ek protokoller hazırlanabilecek.
Yeni ülkelerin anlaşmaya katılmasına ilişkin usul ve esaslar, çekirdek tarafların oydaşmasıyla belirlenecek.
Komiteye bağlı daimi sekretaryanın merkezi Suudi Arabistan'da bulunacak. Sekretaryaya üç yıllığına, ülkeler arasında dönüşümlü olarak görevlendirilecek bir genel sekreter başkanlık edecek. İlk genel sekreter Pakistan vatandaşı olacak.
Mevcut askeri işbirliği komitelerinin çalışmaları ise bu düzenlemeden etkilenmeyecek.
Madde 9 – İstihbarat Paylaşımı
Ülkeler, istihbarat alanındaki işbirliğini geliştirmek amacıyla karşılıklı mutabakatla belirlenen güvenli iletişim kanallarını kullanacak.
Bilgi ve istihbarat paylaşımında veri güvenliği, gizlilik ve bilgilerin korunmasına ilişkin kurallara uyulacak.
Madde 10 – Askeri Lojistik Destek
Taraflar, barış, savaş ve olağanüstü durumlarda birbirlerine lojistik destek sağlayacak.
Bu destek; silah, mühimmat, yakıt, yedek parça ve diğer askeri teçhizatı kapsayabilecek. Yardım, lojistik imkanların mevcudiyetine ve uyumluluğuna bağlı olarak gerçekleştirilecek.
Madde 11 – Hukuki Dayanak
Anlaşma, uluslararası hukuk ve taraf ülkelerin iç hukuk hükümleri saklı kalmak şartıyla uygulanacak.
Taraflar, anlaşmanın hükümlerini uygulamak için metni hukuki dayanak kabul edecek. İhtiyaç duyulması halinde ek yasal düzenlemeler önerilebilecek.
Madde 12 – Önceki Uluslararası Anlaşmalar
Mekke Anlaşması, taraf ülkelerin daha önce imzaladığı uluslararası anlaşmalardan kaynaklanan hak ve yükümlülüklerini değiştirmeyecek veya ortadan kaldırmayacak.
Madde 13 – Gizli Bilgi ve Belgelerin Korunması
Anlaşma kapsamında elde edilen gizlilik dereceli bilgi ve belgeler korunacak.
Bu bilgiler, taraf ülkeler dışındaki devletler, şirketler veya kişilerle paylaşılmayacak.
Gizli belgelere erişim, yalnızca gerekli güvenlik yetkisine sahip ve ilgili bilgiyi görevi gereği bilmesi gereken kişilerle sınırlandırılacak.
Madde 14 – Anlaşmazlıkların Çözümü
Anlaşmanın yorumlanması veya uygulanması sırasında ortaya çıkabilecek uyuşmazlıklar, taraf ülkeler arasında yapılacak istişareler ve görüşmeler yoluyla dostane biçimde çözülecek.
Madde 15 – Anlaşmada Değişiklik Yapılması
Anlaşma hükümleri, çekirdek tarafların istişareleri ve oybirliğiyle değiştirilebilecek.
Madde 16 – Onay ve Yürürlüğe Giriş
Anlaşma, her ülkenin kendi hukuk sisteminde öngörülen usullere göre onaylanacak.
Son onay belgesinin Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi Sekretaryasına teslim edildiği tarihte yürürlüğe girecek.
Anlaşmanın yürürlüğe girmesinin ardından ilk 10 yıl boyunca taraflar çekilme hakkını kullanamayacak. Bu sürenin sonunda ise en az üç ay önceden yazılı bildirim yapılması şartıyla anlaşmadan ayrılmak mümkün olacak.
Metin Türkçe, Arapça ve İngilizce olmak üzere üç dilde hazırlanırken yorum farklılıklarında İngilizce nüsha esas alınacak.
Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın Türkiye açısından bağlayıcı hale gelmesi için TBMM'deki onay sürecinin ve anlaşmada öngörülen diğer işlemlerin tamamlanması gerekiyor.
