Zonguldak'ın Kilimli ilçesine bağlı Gelik beldesinde özel bir maden ocağında meydana gelen ve 2 işçimizin hayatını kaybettiği, 5 işçimizin yaralandığı acı olay, madenciliğin en büyük kabusu olan grizu tehlikesini bir kez daha Türkiye'nin gündemine taşıdı.
Yaşanan bu büyük felaketin ardından vatandaşlar "Grizu patlaması nedir, neden olur?" sorusunun yanıtını aramaya başladı.
Yer altı kömür ocaklarının en ölümcül riski olan grizu gazının teknik detayları, patlama mekanizması ve yasal sınırları merak konusu oluyor.
Grizu Patlaması Nedir ve Neden Olur?
Grizu, yer altı kömür ocaklarının galerilerinde biriken ve havayla karıştığında belirli oranlarda patlayıcı özellik kazanan zehirli bir gaz karışımıdır. Teknik olarak metan ve hava karışımı şeklinde tanımlanan bu gaz, maden ocaklarının en kritik risk unsurlarından biri kabul edilir.
Kömürleşme sürecini uzun yıllar önce tamamlamış yaşlı kömür damarlarında gaz salınımı çok daha yoğun gerçekleşir. Galerilerdeki havalandırmanın yetersiz kalması veya ani gaz debisi artışları metan gazının birikmesine yol açar.
Havayla karışan metanın kıvılcım, sürtünme veya açık alev gibi bir ısı kaynağıyla temas etmesi ise yıkıcı patlamayı tetikler.
Grizu Patlaması Nasıl Gerçekleşir?
Grizu patlamasının gerçekleşmesi için gaz yoğunluğunun ve ısının belirli fiziksel parametrelere ulaşması gerekir:
Havadaki metan oranı yüzde 5 ile yüzde 15 aralığına ulaştığında karışım son derece patlayıcı bir hale gelir.
Metan-hava karışımı yaklaşık 650°C sıcaklığa ulaştığında iki aşamalı bir yanma reaksiyonu ortaya çıkar.
Patlama esnasında gaz kütlesi önce ani bir şekilde genleşir, ardından patlama merkezine doğru büyük bir vakum kuvvetiyle sıkışır. Bu çift yönlü hareket, yer altında devasa bir yıkım gücü doğurur.
Madenlerde Yasal Metan Sınırı Kaçtır?
Maden mevzuatında grizu patlamalarını önlemek amacıyla çok sıkı tedbirler ve bağlayıcı gaz limitleri bulunur. Mevzuat uyarınca maden havasında bulunmasına izin verilen azami metan oranı hacimce yüzde 1'dir.
Ortamdaki metan seviyesi yüzde 1 oranına ulaştığı anda işletme tarafından gecikmeksizin güvenlik önlemleri devreye sokulmalıdır. Karışımdaki metan oranı yüzde 1'in üzerine çıktığında ise personelin can güvenliği gözetilerek maden ocağının derhal boşaltılması yasal bir zorunluluktur.
