İş hayatında çalışanlar ile işverenler arasında en çok yargıya taşınan konuların başında gelen fazla çalışma ücretleri hakkında Yargıtay'dan emsal niteliğinde kararlar geldi.
Son yıllarda tanık beyanlarının kötüye kullanılmasının önüne geçmeyi hedefleyen Yargıtay, ispat kurallarında daha sıkı değerlendirmeler yaparken çalışan ile işveren arasındaki dengenin korunmasına yönelik kritik kriterleri belirledi.
Fazla Çalışma Nasıl Hesaplanır?
4857 Sayılı İş Kanunu'na göre fazla çalışma, haftalık 45 saati aşan çalışmalar olarak kabul ediliyor. İşyerinde haftalık çalışma süresi 45 saatin üzerine çıktığında, aşan her bir saat fazla mesai olarak değerlendirilerek zamlı ücret ödeme yükümlülüğü doğuruyor.
Denkleştirme esasının uygulandığı işyerlerinde ise haftalık ortalama çalışma süresi dikkate alınıyor ve ortalamanın 45 saati aşması durumunda fazla çalışma ücreti hesaplanıyor.
Fazla Mesai Ücreti Aylık Maaşa Dahil Olabilir mi?
Yargıtay içtihatlarına göre fazla çalışma ücretinin aylık maaşa dahil edilmesi her durumda geçerli kabul edilmiyor. Sözleşmelere konulan "Fazla mesai ücreti maaşa dahildir" maddesinin geçerli sayılabilmesi için belirli şartların oluşması gerekiyor:
Çalışanın, çalışma saatlerini tamamen kendisinin belirlediği üst düzey işveren vekili konumunda bulunması, Çalışanın aldığı ücretin, aynı işi yapan emsal çalışanlara göre belirgin şekilde yüksek olması.
Yargıtay, emsal ücret seviyesinde veya asgari ücretle çalışan işçiler açısından sözleşmede yer alan "mesai maaşa dahildir" hükmünü kesin olarak geçerli kabul etmiyor.
Asgari Ücretliler İçin Mesai Maddesi Geçersiz!
Yargıtay kararlarına göre asgari ücret, yalnızca haftalık normal çalışma süresinin (45 saat) karşılığıdır. Bu nedenle asgari ücretle çalışan bir işçinin sözleşmesine "fazla çalışma ücreti maaşa dahildir" maddesi eklense dahi bu düzenleme hukuken geçersiz sayılıyor ve işçi fazla mesai ücretini talep edebiliyor.
İmzalı Ücret Bordrosu ve Hile Tespiti
Fazla mesai yaptığını iddia eden işçi, bu durumunu ispatlamakla yükümlü bulunuyor. İmzalı ücret bordrosu bulunması halinde, bordronun sahteliği kanıtlanmadığı sürece bu belge kesin delil niteliği taşıyor. Bordroda fazla mesai ödemesi görünüyorsa, işçinin daha fazla çalıştığını iddia etmesi için yazılı delil sunması şart koşuluyor; bu aşamada sadece tanık beyanı yeterli görülmüyor.
Ancak Yargıtay, ücret bordrolarında hile veya muvazaa tespit edilmesi halinde farklı bir yaklaşım sergiliyor. Bordroda yer alan fazla mesai, hafta tatili veya resmi tatil ücretlerinin gerçekte işçinin yalın normal ücretinin bir parçası olduğu saptanırsa, bordronun imzalı ya da imzasız olmasına bakılmaksızın fazla mesai alacağı hesaba katılıyor.
