İran, 1979 Devrimi’nden bu yana en büyük varoluşsal krizlerinden birini yaşıyor. 2025’in son aylarında ekonomik temelli başlayan ancak hızla rejimin temellerini hedef alan protestolar, 2026’nın ilk günlerinde ülkeyi tam anlamıyla bir kırılma noktasına getirdi.

Dini lider Ayetullah Ali Hamaney’in otoritesinin sorgulanması ve hatta ülkeden ayrılma ihtimalinin yüksek sesle tartışılması, Tahran için "sonun başlangıcı mı?" sorusunu gündeme taşıyor.

İşte politikam.com analiz masasının İran’daki kaosa dair hazırladığı kapsamlı dosya:

İran Kırılma Noktasında: Hamaney Sonrası Senaryolar ve Sokaktaki Öfke!

Tahran sokakları, sadece ekonomik bir çöküşün değil, 45 yıllık bir yönetim modelinin sorgulandığı tarihi günlere tanıklık ediyor. "Direniş Ekseni" olarak adlandırılan bölgesel müttefiklerin (Hizbullah, Hamas, Esad rejimi) güç kaybetmesi, içerdeki yangını daha da körüklüyor.

Iran2

1. Kıvılcım Nerede Çaktı? Tahran Çarşısı Ayakta

İran tarihindeki tüm büyük değişimlerin merkezi olan Büyük Çarşı (Bazar), bu kez de protestoların kalbi oldu.

  • Riyal Çöktü: Dolar karşısında 1,4 milyon seviyesini aşan İran Riyali, halkın alım gücünü tamamen eritti.

  • Esnaf Kepenk Kapattı: Fiyat kontrollerinin kalkması ve vergi baskısı, tüccarları sokağa döktü. Ekonomik talepler hızla "siyasi özgürlük" sloganlarına dönüştü.

2. Olaylar 31 Eyalete Yayıldı

Protestolar Tahran ile sınırlı kalmadı; Tebriz’den Ahvaz’a, dini merkez Kum’dan yoksul Sistan-Beluçistan’a kadar tüm ülke ayağa kalktı.

  • Tebriz: Sanayi işçileri ve esnafın birleşmesiyle merkezi yönetime en sert eleştiriler bu bölgeden geldi.

  • Güney Hattı: Petrol ve petrokimya işçilerinin eylemlere katılması, rejimin can damarı olan enerji sektörünü sarstı.

  • Kum ve Meşhed: Rejimin ideolojik kaleleri kabul edilen bu şehirlerde bile "hayat pahalılığı" sloganlarının atılması, toplumsal sözleşmenin bittiğinin işareti olarak yorumlanıyor.

3. "Direniş Ekseni" Çökerken Rejim Zayıflıyor

İran’ın dış politikadaki vekil güçleri üzerinden kurduğu savunma hattı darbe aldıkça, halkın "Neden paramız dışarıya harcanıyor?" öfkesi arttı.

  • Gazze ve Lübnan’daki kayıplar ile Suriye’de Esad’ın devrilmesi, Tahran’ın bölgesel manevra alanını bitirdi.

  • ABD’nin nükleer tesislere yönelik askeri baskısı ve Trump’ın "protestocuları yalnız bırakmayacağız" çıkışı, rejimin güvenlik reflekslerini daha da sertleştirdi.

Iran-2

📉 Belirsiz Gelecek: 7 Kritik Senaryo

İran uzmanlarına göre ülkeyi bekleyen olası gelecek senaryoları şunlar:

  1. Sert Bastırma: Devrim Muhafızları eliyle kanlı bir müdahale. (Kısa vadeli çözüm, uzun vadeli patlama riski).

  2. Sınırlı Reform: Ekonomik tavizlerle gaz alma çabası. (Sistemin sert yapısı nedeniyle başarısızlık ihtimali yüksek).

  3. İç Çözülme: Elitler arasında güç kavgası ve otoritenin dağılması.

  4. Hamaney’in Ayrılışı: Dini liderin gönüllü ya da zorunlu olarak ülkeyi terk etmesi. (Rejim için en sarsıcı kırılma).

  5. Kolektif Liderlik: Devrim Muhafızları kontrolünde bir "Konsey" modeli.

  6. Köklü Dönüşüm: Şah yanlıları ve muhalif grupların dahil olduğu yeni bir siyasal süreç.

  7. Jeopolitik Boşluk: İran’ın bölgesel etkisinin tamamen sıfırlanması ve Orta Doğu’da yeni güç dengelerinin oluşması.

Muhabir: Haber Merkezi