Elazığ’ın Sivrice ilçesinde peş peşe meydana gelen depremler bölgede yaşayanların gözünü yeniden Doğu Anadolu Fay Zonu’na çevirdi. “Sivrice’de aktif fay var mı, daha büyük bir deprem meydana gelebilir mi?” soruları gündeme gelirken, yer bilimcilerin bölgeye ilişkin geçmiş değerlendirmeleri de yeniden dikkat çekiyor.
Sivrice’nin deprem geçmişine bakıldığında bu endişenin neden ortaya çıktığını anlamak zor değil.
İlçe, Türkiye’nin önemli aktif tektonik yapılarından biri olan Doğu Anadolu Fay Zonu'nun etkisi altında bulunuyor. Bölgedeki en yakın büyük deprem ise 24 Ocak 2020’de yaşandı.
Merkez üssü Sivrice olan deprem AFAD tarafından 6,8 büyüklüğünde ölçüldü. Sarsıntı Elazığ başta olmak üzere geniş bir bölgede etkili olurken 41 kişi hayatını kaybetti.
Ancak 2020’de yaşanan büyük depremden sonra Sivrice’de bugün meydana gelen küçük sarsıntılardan hareketle “yeni bir büyük deprem geliyor” demek mümkün değil.
Peki yer bilimciler Sivrice ve çevresindeki faylar için ne düşünüyor?
Naci Görür, Şener Üşümezsoy ve Övgün Ahmet Ercan Ne Diyor?
Yer bilimci Prof. Dr. Naci Görür, Sivrice ve Doğu Anadolu Fayı konusunda uzun yıllardır değerlendirmelerde bulunan isimlerden biri.
Görür, 2020 Sivrice depreminden sonra yaptığı açıklamalarda Doğu Anadolu Fayı'ndaki hareketliliğe dikkat çekmiş ve fay sistemindeki stres değişimlerinin takip edilmesi gerektiğini belirtmişti.
Sivrice çevresinde daha sonraki yıllarda meydana gelen orta büyüklükteki depremlere ilişkin değerlendirmelerinde ise farklı olasılıklar üzerinde durmuştu.
Görür’e göre bu sarsıntılardan bazıları, 2020 depreminde kırılmamış daha küçük fay parçalarıyla ilişkili olabileceği gibi 2023 Kahramanmaraş depremlerinin ardından bölgede meydana gelen stres değişimlerinin sonucu da olabilir.
Görür'ün değerlendirmelerindeki önemli noktalardan biri ise 2020 depreminde Sivrice çevresindeki fayın önemli ölçüde kırılmış olması.
Bu nedenle Görür, Sivrice merkezli yeni ve çok büyük bir deprem beklentisi konusunda daha temkinli bir değerlendirme ortaya koyarken, Doğu Anadolu Fay Sistemi'nin farklı kesimlerindeki stres transferinin göz ardı edilmemesi gerektiğine dikkat çekiyor.
Şener Üşümezsoy: Bölgedeki Blok Hareketlerine Dikkat Çekiyor
Prof. Dr. Şener Üşümezsoy ise Sivrice ve çevresindeki depremleri değerlendirirken fayların yanı sıra bölgedeki blok hareketleri ve sıkışma mekanizmasına dikkat çekiyor.
Üşümezsoy'un değerlendirmesine göre bölgede görülen bazı orta büyüklükteki depremler, 2020 Sivrice depremi sonrasında devam eden hareketlerle veya 2023 depremlerinin ardından yer kabuğundaki gerilim değişimleriyle ilişkili olabilir.
Üşümezsoy, özellikle Pütürge ve Sürgü çevresindeki fayların davranışı ile bölgedeki blokların hareketlerinin birlikte değerlendirilmesi gerektiği görüşünde.
Bu yaklaşımda da Sivrice’de meydana gelen her küçük depremin doğrudan yeni ve çok büyük bir depremin işareti olduğu yönünde bir sonuç bulunmuyor.
Övgün Ahmet Ercan: “Daha Büyük Bir Deprem Olursa Şaşırırım”
Prof. Dr. Övgün Ahmet Ercan ise Sivrice çevresinde geçmişte meydana gelen depremlerin ardından daha farklı bir değerlendirmede bulundu.
Ercan, 2020’deki 6,8 büyüklüğündeki depremin bölgedeki gerilimin önemli bölümünü boşalttığını savunarak, daha sonraki bazı sarsıntıları bu büyük depremin ardından devam eden süreç içerisinde değerlendirdi.
Ercan’ın Sivrice çevresindeki depremler sonrasında kullandığı en dikkat çekici ifadelerden biri ise “Daha büyük bir deprem olursa şaşırırım” değerlendirmesi oldu.
Bu görüş, Sivrice'de hiçbir zaman büyük deprem olmayacağı anlamına gelmiyor. Ercan’ın değerlendirmesi, belirli bir deprem ve fay davranışına ilişkin kendi bilimsel yorumunu ifade ediyor.
Ercan ayrıca deprem tartışmalarında yalnızca depremin büyüklüğüne odaklanmak yerine yapı güvenliğinin önemine dikkat çekiyor ve “sağlam yerde sağlam yapı” yaklaşımını öne çıkarıyor.
Sivrice’deki Fay Kaç Büyüklüğünde Deprem Üretebilir?
Burada önemli bir ayrım yapmak gerekiyor.
Doğu Anadolu Fay Zonu, tarihsel olarak büyük ve yıkıcı depremler üretebilen aktif bir fay sistemi. Nitekim Sivrice bunun en yakın örneğini 2020 yılında 6,8 büyüklüğündeki depremle yaşadı.
Ancak buradan hareketle “Sivrice’deki fay 7,2 büyüklüğünde deprem üretecek” veya “bundan sonra en fazla şu büyüklükte deprem olur” şeklinde kesin bir rakam vermek bilimsel açıdan doğru değil.
Bir depremin ulaşabileceği büyüklük; kırılacak fay parçasının uzunluğu, geometrisi, biriken gerilim ve komşu segmentlerin kırılmaya dahil olup olmaması gibi birçok etkene bağlı.
Ayrıca bugün meydana gelen küçük depremlerin sayısının artması da tek başına büyük bir depremin yaklaştığı anlamına gelmiyor.
Bugünkü sarsıntılardan yola çıkarak depremin zamanını veya büyüklüğünü önceden söylemek mümkün değil.
