7 Yıldır Gözlemlenen Dev Gezegen Artık Görülemiyor! Bilim İnsanları İkinci Bir Gezegenin İzini Sürüyor
Yaklaşık 7 yıldır gözlemlenen TOI-2535b adlı dev ötegezegen, son ölçümlerde yıldızının önünden geçerken tespit edilemedi. NASA'nın TESS uzay teleskobu tarafından keşfedilen sistemde yaşanan bu sıra dışı gelişme, astronomları yeni bir araştırmaya yöneltti. Bilim insanları, Jüpiter büyüklüğündeki gezegenin yörüngesinin başka bir gezegenin kütleçekim etkisiyle değişmiş olabileceğini değerlendiriyor.
Gezegenin fiziksel olarak ortadan kaybolduğu düşünülmüyor. Ancak yaklaşık 8 günde bir yıldızının önünden geçtiği gözlemlenen TOI-2535b'nin artık Dünya'dan aynı yöntemle tespit edilememesi, sistemin sanılandan daha karmaşık olabileceğini gösteriyor.
Araştırmalarda gezegenin geçiş zamanlarında 6 saate ulaşan sapmalar belirlenirken, bilgisayar simülasyonları henüz keşfedilmemiş en az Satürn büyüklüğünde ikinci bir gezegenin varlığına işaret ediyor.
Her 8 Günde Bir Görülen Gezegen Neden Kayboldu?
TOI-2535 sistemi, Güneş'ten biraz daha küçük K sınıfı bir yıldız ve çevresindeki dev ötegezegenle dikkat çekiyor.
Sistemde bulunan TOI-2535b, yıldızına oldukça yakın hareket eden ve sıcak Jüpiter olarak sınıflandırılan bir gezegen. Yıldızının çevresindeki bir turunu yaklaşık 8 günde tamamlıyor.
Astronomlar bu tür gezegenleri belirlemek için transit yönteminden yararlanıyor. Gezegen yıldızının önünden geçtiğinde yıldız ışığında küçük bir azalma meydana geliyor. Bu değişim, gezegenin büyüklüğü ve yörünge süresi hakkında bilgi sağlıyor.
Ancak TOI-2535b'nin yıllar boyunca düzenli biçimde gözlemlenen geçişlerinde zamanla farklılıklar ortaya çıktı. Geçiş süreleri değişmeye başladı ve son gözlemlerde gezegenin yıldızının önünden geçtiğine ilişkin bir iz bulunamadı.
Gezegenin Hareketlerinde 6 Saatlik Sapma Tespit Edildi
Astronomların dikkatini çeken önemli bulgulardan biri, TOI-2535b'nin geçiş zamanlarında belirlenen 6 saate varan farklılıklar oldu.
Yaklaşık 8 günlük yörünge süresine sahip bir gezegende bu büyüklükteki zamanlama değişimleri, başka bir gök cisminin kütleçekim etkisini gündeme getirdi.
Araştırmacılara göre henüz keşfedilmemiş ikinci bir gezegen, TOI-2535b'nin yörüngesini değiştiriyor olabilir.
Gözlemler, gezegenin yıldızının önünden geçerken izlediği güzergâhın da farklılaştığını ortaya koydu. Başlangıçta yıldızın ekvatoruna yakın bölgelerden geçen gezegen, zamanla kutuplara daha yakın bir yol izlemeye başladı.
Bu değişim sonucunda gezegenin yıldızın önünde kaldığı süre kısaldı ve geçişleri sonunda Dünya'dan gözlemlenemez hale geldi.
300 Bin Yörünge İncelendi: İkinci Gezegen Satürn Büyüklüğünde Olabilir
Bilim insanları, gözlemlenen değişimin nedenini anlamak için kapsamlı bilgisayar simülasyonları gerçekleştirdi.
Araştırma kapsamında 300 bin farklı başlangıç yörüngesi değerlendirildi. En uygun 100 senaryo seçilerek sistemin bir milyon yıllık süreçte nasıl davranabileceği incelendi.
Simülasyonların yaklaşık üçte ikisi, bir milyon yıl içerisinde kararsız hale geldi.
Kararlı kalan modeller ise TOI-2535b'nin hareketlerini etkileyen ikinci bir gezegenin en az Satürn büyüklüğünde olması gerektiğine işaret etti.
Araştırmacılar, iki gezegenin yörünge düzlemleri arasındaki açının sistemin kararlılığı açısından önemli olduğunu belirledi. Bu açının fazla büyümesi, yörüngelerin daha eliptik hale gelmesine ve gezegenlerin birbirlerine tehlikeli ölçüde yaklaşmasına yol açabiliyor.
Gizemli İkinci Gezegen Neden Tespit Edilemiyor?
Bilim insanları, TOI-2535b'nin hareketlerini etkilediği düşünülen ikinci gezegeni henüz doğrudan tespit edemedi.
Söz konusu gök cisminin transit yöntemiyle gözlemlenememesi, varlığının başka yöntemlerle belirlenemeyeceği anlamına gelmiyor.
Araştırmacılar, olası gezegenin kütleçekiminin merkezdeki yıldızın hareketinde küçük değişimlere neden olabileceğini değerlendiriyor.
Yıldızın radyal hızındaki değişimlerin hassas biçimde ölçülmesi, ikinci gezegenin varlığını doğrulamaya yardımcı olabilir. Ancak mevcut gözlem verilerindeki gürültü, bu ölçümlerin gerçekleştirilmesini zorlaştırıyor.
Bilim insanları ayrıca sistemde üçüncü bir gezegenin bulunabileceği ihtimalini de dışlamıyor.
Gezegen Sisteminin Geçmişinde Ne Yaşandı?
TOI-2535 sistemine ilişkin araştırmalar, yalnızca kaybolan geçişlerin nedenini değil, gezegenlerin yörüngelerinin nasıl değiştiğini de anlamayı amaçlıyor.
Mevcut gezegen oluşum modellerine göre büyük gezegenler genellikle yıldızlarından uzak bölgelerde oluşuyor. Zaman içerisinde gezegen oluşum diskindeki gazla etkileşime girerek yıldızlarına doğru hareket edebiliyorlar.
Bu hareketler sırasında gezegenler arasında yörüngesel rezonanslar ortaya çıkabiliyor. Ancak bu etkileşimlerin yörünge düzlemleri arasındaki açıları da sınırlandırması bekleniyor.
TOI-2535 sisteminde gözlemlenen hızlı değişimler ise mevcut modellerle henüz tam olarak açıklanamıyor.
Araştırmacılar, sistemin geçmişinde gezegenlerin yörüngelerini etkileyen başka bir olay yaşanmış olabileceği ihtimali üzerinde duruyor.
TOI-2535b'nin neden artık geçiş yöntemiyle gözlemlenemediğinin kesin olarak açıklanması için yeni ölçümlere ihtiyaç duyuluyor. Özellikle olası ikinci gezegenin varlığının doğrulanması, sistemdeki sıra dışı yörünge değişimlerinin anlaşılmasında önemli rol oynayabilir.
