Tarihi Yapılarda Başvurular İçin Yeni Dönem: Boğaziçi’nde Ücretler İki Katına Çıkıyor
Kültür ve Turizm Bakanlığı, tarihi yapılar ve sit alanlarıyla ilgili başvurularda uygulanacak ücret, ödeme, iade ve başvuru sürelerine ilişkin yeni kuralları belirledi. 27 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan yönetmelikle birlikte belirli işlemlerde ücretin başvuru öncesinde peşin ödenmesi zorunlu hale gelirken, Boğaziçi Sahil Şeridi ve Öngörünüm Bölgesi kapsamındaki başvurularda tarifedeki birim ücret iki kat uygulanacak.
Yeni düzenlemede başvuru süresine ilişkin de önemli bir hüküm bulunuyor. Hizmet bedelini ödeyen başvuru sahibi, ödeme tarihinden itibaren altı ay içinde Bakanlığın ilgili birimine müracaat etmek zorunda olacak. Bu süre içerisinde başvuru yapılmaması halinde işlem değerlendirmeye alınmayacak ve ödenen ücret iade edilmeyecek.
Düzenleme; tarihi gayrimenkul sahiplerinin yanı sıra sit alanlarında yatırım, proje veya imar planı çalışması yapan şirketleri ve diğer başvuru sahiplerini ilgilendiriyor.
Boğaziçi’nde ücretler iki kat uygulanacak
Yeni yönetmeliğin dikkat çeken düzenlemelerinden biri, Boğaziçi için getirilen özel ücret uygulaması oldu.
Boğaziçi Kanunu’nda tanımlanan Sahil Şeridi ve Öngörünüm Bölgesi içerisinde, yönetmelik kapsamında gerçekleştirilecek başvurularda ilgili hizmetin ücret tarifesinde yer alan birim fiyat ikiyle çarpılacak.
Bu uygulama İstanbul’un tamamını veya Boğaziçi’nin bütün bölgelerini kapsamıyor. İki kat ücret, yönetmelikte açıkça belirtilen Sahil Şeridi ve Öngörünüm Bölgesi’ndeki kapsam dahilindeki başvurular için uygulanacak.
Örneğin, korunması gerekli tek bir tarihi yapının tescil kaydının kaldırılması talebinde gerçek kişiler için temel hizmet bedeli 10 bin lira, şirketler için ise 20 bin lira olarak belirlenmiş durumda.
Başvurunun Boğaziçi Sahil Şeridi veya Öngörünüm Bölgesi içerisinde ve düzenleme kapsamındaki alanlarda yapılması halinde bu tutarlar gerçek kişiler için 20 bin liraya, şirketler için 40 bin liraya çıkacak. Katma değer vergisi ise ayrıca hesaplanacak.
Sit alanı başvurularında tarife 12 bin 500 liradan başlıyor
Ücret tarifesinin temelini, 2863 sayılı Kanun’a 31 Temmuz 2026 tarihinde eklenen düzenleme oluşturuyor.
Buna göre bir sit alanının tescil kaydının kaldırılması, derecesinin değiştirilmesi veya sınırlarının yeniden belirlenmesi taleplerinde gerçek kişilerden 12 bin 500 lira, şirketlerden ise 25 bin lira tahsil ediliyor.
Tek yapıların tescil kaydının kaldırılması veya koruma alanlarının değiştirilmesine yönelik taleplerde ise gerçek kişiler için 10 bin lira, şirketler için 20 bin lira ücret uygulanıyor.
Koruma Yüksek Kuruluna yapılan belirli itiraz başvurularında düzenlenen başvuru belgesinin bedeli de gerçek kişiler için 12 bin 500 lira, tüzel kişiler için 25 bin lira olarak belirleniyor.
Koruma altındaki taşınmazlarla ilgili bilgi taleplerinde evrak başına 175 lira, pafta başına 400 lira ödenecek. Sayısal sit sınırı veya tescil haritası taleplerinde ise pafta başına bin lira ücret uygulanacak.
Ücret tarifesi temmuz ayında belirlenmişti
27 Ekim'de yürürlüğe giren yönetmelikle tüm ücretler ilk kez belirlenmiş olmadı.
Ücret tarifesi temmuz ayında 2863 sayılı Kanun'a eklenmişti. Bugün yürürlüğe giren yönetmelik ise söz konusu tarifeye göre ödemelerin nasıl yapılacağını, başvuruların hangi süre içerisinde tamamlanacağını, ücretlerin hangi koşullarda iade edilmeyeceğini ve hesaplama esaslarını ayrıntılı şekilde düzenledi.
Bu nedenle yeni düzenlemenin önemli kısmını yalnızca ücret miktarları değil, ödeme sonrasında başvuru sahibinin izlemesi gereken süreç oluşturuyor.
Altı ay içinde başvuru yapılmazsa ücret iade edilmeyecek
Yönetmelikte başvuru sahipleri açısından en dikkat çekici kurallardan biri, ücretin ödenmesinden sonraki altı aylık süre oldu.
Başvuru sahibi hizmet bedelini ödediği tarihten itibaren altı ay içerisinde Bakanlığın ilgili birimine müracaat etmek zorunda olacak. Belirlenen süre içinde başvuru yapılmazsa işlem değerlendirmeye alınmayacak.
Bunun yanında ödenmiş olan hizmet bedeli de başvuru sahibine geri verilmeyecek.
Ancak süre hesabında bazı durumlar kapsam dışında tutuluyor. Bakanlığın talep ettiği bilgi ve belgelerin tamamlanması için geçen süre, altı aylık süre hesabına dahil edilmeyecek.
Başvurunun mücbir sebep nedeniyle yapılamadığının belgelenmesi halinde ise süre, söz konusu engelin ortadan kalktığı tarihten itibaren hesaplanacak.
Aynı işlem için yeniden değerlendirmede yeni ücret
Başvuru sonucunda gerçekleştirilen ve tamamlanan bir işlemin yeniden değerlendirilmesinin talep edilmesi halinde yeni başvuru bedelinin ödenmesi gerekecek.
Ayrıca Bakanlığın ilgili birimleri tarafından alınan kararların idari yargı tarafından iptal edilmesi durumunda daha önce tahsil edilmiş hizmet bedeli geri verilmeyecek.
Bu hükümler, başvuru yapılmadan önce dosya ve belgelerin eksiksiz hazırlanmasını önemli hale getiriyor.
Aynı başvuru kapsamında birden fazla ücretli hizmet bulunması halinde her hizmet için ayrı bedel tahsil edilecek. Bununla birlikte aynı işlem nedeniyle mükerrer ücret alınamayacak.
Eksik veya yanlış ödeme yapılması halinde ise eksiklik giderilinceye kadar başvuru işleme alınmayacak.
İmar planı ve yatırım projelerinde alan büyüklüğü dikkate alınacak
Yeni düzenleme, koruma amaçlı imar planı değişiklikleri ile enerji, madencilik, yol ve benzeri projelerde yapılacak ücret hesaplamalarına da ilişkin kurallar içeriyor.
Bu tür başvurularda ücretin belirlenmesinde incelemeye konu alanın büyüklüğü esas alınacak. Tarifede 0–5 hektar, 5–10 hektar ve 10 hektar üzeri olmak üzere farklı kademeler bulunuyor ve toplam inceleme alanı dikkate alınıyor.
Koruma amaçlı imar planı değişikliği taleplerinde arkeolojik ve tarihi sit alanlarında 5 hektara kadar 5 bin lira, kentsel ve kentsel arkeolojik sitlerde ise 10 bin lira temel tarife uygulanıyor.
Beş hektarı aşan alanlarda hektar başına 3 bin lira ek ücret alınacak. Hektardan küçük alanlarda ise hesaplama orantılı şekilde yapılacak.
Bu nedenle özellikle geniş alanları kapsayan proje ve plan değişikliklerinde başvuru konusu alanın büyüklüğü, ödenecek toplam bedelin hesaplanmasında doğrudan etkili olacak.
Ücretler her yıl yeniden değerleme oranında artacak
Yönetmelikle belirlenen ücretler sabit kalmayacak. Tarife kapsamındaki tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında artırılacak.
Yeni ücretler takvim yılının başından itibaren uygulanacak. Güncellenen tarife ise Kültür ve Turizm Bakanlığının internet sitesinde her yıl ocak ayında yayımlanacak.
Bu nedenle 2026 yılı için geçerli olan ücretler, 2027 yılında yapılacak başvurularda değişebilecek.
Kamu kurumlarının bazı işlemleri kapsam dışında
Kamu kurum ve kuruluşlarınca hazırlanan plan, proje, yapım ve benzeri işler kapsamında talep edilen hizmetler, düzenlemede belirtilen ücret kapsamının dışında tutuluyor.
Tahsil edilen bedeller ise Bakanlığın döner sermaye bütçesine aktarılacak. Bu kaynaklar kültürel mirasın korunmasına yönelik hizmetlerde kullanılacak.
Yeni yönetmelikle birlikte tarihi yapılar ve sit alanlarına ilişkin başvurularda yalnızca ödenecek ücretlerin değil, başvurunun zamanında yapılması, belgelerin eksiksiz sunulması ve işlemlerin yeniden değerlendirilmesi gibi süreçlerin de dikkate alınması gerekecek.
