Türkiye'nin önemli zeytin ve zeytinyağı üretim merkezlerinden Balıkesir'in Ayvalık ilçesinde, geçmişi kuşaklar öncesine uzanan taş baskı zeytinyağı üretimi yaşatılmaya devam ediyor.

Günümüzde modern sıkım tesisleri yaygınlaşsa da bazı üreticiler, zeytinin granit taşlarda ezilerek yağa dönüştürüldüğü geleneksel yöntemden vazgeçmiyor.

Ayvalık'a bağlı Mutlu Mahallesi'nde sürdürülen bu üretim biçimi, yalnızca zeytinyağı elde etmek için değil, bölgenin tarımsal geçmişini ve ailelerden çocuklara aktarılan üretim kültürünü korumak açısından da önem taşıyor.


Zeytin Granit Taşlarda Eziliyor, Yağ Çullarda Sıkılıyor

Geleneksel taş baskı yönteminde üretim, ağaçlardan toplanan zeytinlerin granit taşların arasına alınmasıyla başlıyor.

Dönen taşlar, zeytinleri çekirdekleriyle birlikte ezerek yoğun bir hamur haline getiriyor. Hazırlanan zeytin hamuru, çul adı verilen dokuma torbalara dolduruluyor.

Çullar baskı düzeneğine üst üste yerleştirildikten sonra sıkıştırılıyor. Böylece hamurun içerisindeki su ve yağ dışarı çıkarılıyor.

Elde edilen sıvı kısa süre dinlendiriliyor. Yağın sudan daha hafif olması sayesinde yüzeyde biriken zeytinyağı, geleneksel kaydırma yöntemiyle ayrıştırılıyor.

Bu süreçte zeytin hamuruna ısıl işlem veya kimyasal madde uygulanmıyor.

A A 20261121 43141405 43141401 A Y V A L I K T A T A S B A S K I Z E Y T I N Y A G I G E L E N E G I Y A S A T I L I Y O R


"Dedemden Babama, Babamdan Bana Kaldı"

Mutlu Mahallesi Muhtarı ve zeytin üreticisi Erdinç Tügen, taş baskı yönteminin ailelerinde nesillerdir sürdürüldüğünü anlattı.

Dedesinden babasına, babasından kendisine geçen üretim geleneğini şimdi çocuklarına aktardığını belirten Tügen, yöntemin zaman içerisinde bazı teknik değişiklikler geçirdiğini söyledi.

Eskiden granit taşların hayvan gücüyle döndürüldüğünü anlatan Tügen, 1930'lu ve 1940'lı yıllarda elektriğin kullanılmaya başlanmasıyla sistemin makineleştiğini ifade etti.

Ancak üretimin temel aşamalarının değişmediğini vurgulayan Tügen, zeytinin taşta ezilmesi, çullara doldurulması ve baskıyla sıkılması işlemlerinin bugün de aynı anlayışla sürdürüldüğünü belirtti.

Tas Baski Zeytinyagi


"Zeytinyağı Taze Sıkılmış Meyve Suyu Gibi"

Üretim sürecini anlatan Erdinç Tügen, zeytinlerin çekirdekleriyle birlikte öğütüldüğünü söyledi.

Tügen, hazırlanan hamurun çullara doldurulduğunu ve baskı altında sıkıştırılarak içerisindeki su ile yağın çıkarıldığını belirtti.

Sıkım sonrasında elde edilen sıvının yaklaşık beş dakika dinlendirildiğini anlatan Tügen, yüzeye çıkan yağın suyun üzerinden alınarak ayrıştırıldığını ifade etti.

Zeytinin bir meyve olduğuna dikkat çeken Tügen, geleneksel yöntemde ısı kullanılmaması nedeniyle elde edilen zeytinyağını taze sıkılmış doğal meyve suyuna benzetti.


Çekirdeklerin de hamura katılmasının zeytinyağının içeriğine katkı sağladığını savunan Tügen'in bu değerlendirmesi, üreticinin kişisel açıklaması niteliğinde. Çekirdekle birlikte öğütmenin yağın antioksidan içeriğini mutlaka artırdığına ilişkin bir sonuç çıkarmak için bilimsel analiz gerekiyor.

Ayvalık'ta taş baskı yöntemiyle sürdürülen zeytinyağı üretimi, modern teknolojinin yaygınlaştığı günümüzde geleneksel tarım kültürünün yaşayan örneklerinden biri olmayı sürdürüyor. Tügen ailesi de bu üretim biçimini gelecek kuşaklara aktarmayı amaçlıyor.

Kaynak: Anadolu Ajansı