İstanbul ve Marmara çevresini yakından ilgilendiren deprem tartışmalarında ezber bozacak yeni bir bilimsel yaklaşım öne çıktı.
Jeoloji Uzmanı Prof. Dr. Osman Bektaş, "Marmara sil baştan" değerlendirmesiyle Ana Marmara Fayı’nın yerin altındaki hareket mekanizmasına ilişkin çarpıcı veriler paylaştı. Bektaş, fayın bilinenin aksine tek bir parça halinde tamamen kilitli olmadığını, derinlerde yavaş ve sürekli hareketlerin yaşandığını ifade etti.
Karadakinden İki Kat Hızlı Fakat Enerji Farklı Şekilde Boşalıyor Olabilir
Prof. Dr. Bektaş’ın atıfta bulunduğu bilimsel araştırmalara göre, Batı Sırtı ile Orta Marmara Çukuru’nda gerçekleşen küçük depremler yerin altındaki hareket dinamiğine ışık tutuyor. Uchida (2019) verilerine dayandırılan tespite göre, Ana Marmara Fayı 10 ila 20 kilometre derinlikte yılda 33 ila 57 milimetre arasında kayma gösteriyor.
Bu hızın Anadolu-Avrasya levha hareketinin yaklaşık iki katı seviyesinde olduğunu belirten Bektaş, ancak bu hızlı hareketin doğrudan devasa bir enerji birikimi anlamına gelmeyebileceğini vurguladı.
Deprem Üretmeyen Sürünme: "Creep" Faktörü Nedir?
Yer altındaki hareketin bir bölümünün kırılma yerine yavaş sürünme (creep) biçiminde gerçekleştiği değerlendiriliyor. Bektaş’a göre, fayın belirli kesimleri tamamen kilitli kalmak yerine, kinetik enerjiyi yavaşça serbest bırakıyor.
Ayrıca Marmara Denizi tabanında yer alan yaklaşık 8 kilometre kalınlığındaki tam taşlaşmamış sediman (tortul) örtüsünün de enerjinin bir kısmını emdiği belirtiliyor. Bu durum, enerjinin büyük depremler yerine mikro depremler ve yüzeysel kaymalarla tüketilmesi ihtimalini güçlendiriyor.
Marmara’da 6 ve Üzeri Deprem Potansiyeli Hangi Kesimde?
Bugüne kadar yapılan genel araştırmalar 1999 İzmit depremi sonrası Marmara segmentlerinin tamamen kilitli olduğunu ve yüksek gerilim biriktirdiğini savunuyordu. Ancak Yamamoto’nun (2019) verilerine atıf yapan Prof. Dr. Bektaş, kilitli kabuk kalınlığının sınırlı olabileceğine işaret ediyor.
Yapılan analize göre:
Tam Kilitli Alan: Fayın yalnızca yaklaşık 3 kilometre kalınlığındaki soğuk, kırılgan ve tamamen kilitli üst kabuk bölümü 6 ve üzeri büyüklükte deprem üretme potansiyeli taşıyor.
Geri Kalan Yapı: Derinlerdeki sürünme ve tortul tabakadaki kısmi kilitlenmeler enerjiyi zamana yayarak sönümlendiriyor olabilir.
Bu durum, Marmara Fayı’nın tüm hat boyunca aynı risk katsayısına sahip olmadığını, deprem riskinin segment bazında çok daha detaylı incelenmesi gerektiğini ortaya koyuyor.
