BAÇEM Şube Müdürü Nazım Tanrıkulu 123 dekarlık alana kurulu BAÇEM’in 2017 yılından bu yana binlerce üreticiye eğitim vermenin yanında bilimsel araştırma ve geliştirme projeleri, kırsal kalkınma programlarıyla Türkiye’deki önemli ve öncü bir merkez olduğunu açıkladı. Balıkesir’in 5 ilçesinde 200 dekar zeytinliğe sahip kurumun tıbbi ve hoş kokulu bitkiler alanında da önemli çalışmalara imza attığını söyledi. Aromaterapi Festivaliyle dünyaya açıldıklarını hatırlatan Tanrıkulu, Sakız Ağacı yetiştirme ve ürün elde etme projesini 7 yıl önce düşündüğünü, İzmir Çeşme’den getirttiği 150 fidanı BAÇEM Plantasyon alanına diktiklerini, 5 yıl beklemenin ardından bu yıl ilk kez damla sakızı elde ettiklerini kaydetti. Sakız Ağacının yörede Ayvalık ve Pelitköy’de doğal yetişen türlerden birisi olduğunu ifade eden Tanrıkulu, “İzmir’in Çeşme İlçesinden 7 yıl kadar önce temin edip bölgemizde yaygınlaştırılmasıyla ile ilgili proje oluşturduk. Sakız fidanlarını aldıktan 2 yıl sonra BAÇEM plantasyon alanına diktik. İlk kez bu yıl hasadını gerçekleştireceğiz. Buradaki Sakız ağaçları, Sakız Adasındaki C klonu denilen Sakız Ağacının ticari türüdür. Bu nedenle verimliliği de yüksektir. Uzun zaman Damla Sakızı elde edebilecek miyiz diye meraktaydık. Yaklaşık 1 ay önce, Marmara Adası’ndan temin ettiğimiz mermer tozlarını ağaçların altına serpiştirdik. Sakız Ağacının gövdesini çizdikten sonra geçtiğimiz günlerde gövdedeki çiziklerden Damla Sakızı reçineleri akmaya başladı. Damla sakızlarını görünce müthiş heyecan yaşadık. Sakız Adası dünyada tek temin noktasıydı. Oradan başka yerde yetişmez deniyordu. Hem Çeşme’de, hem bölgemiz kuzey ege de bu bitkiyi yetiştirebiliyoruz. Gururluyuz, mutluyuz” dedi.

Balıkesir Büyükşehir Kırsal Daire Başkanı Gülnaz Çelikyurt Uzuner, Bölgede Sakız Ağacı yetiştirmenin, Damla Sakızı elde etmenin çok kıymetli olduğuna dikkat çekti. Çelikyurt, “Katma değeri çok yüksek olan Sakız Ağacı deneme çalışmalarını gerçekleştirdik. Bu yıl ilk kez hasadını yapacağız. Bu ürünler bizim için ve yöre için umut verici olacak bu bölgede deneme çalışmalarını 4-5 yıldır sürdürüyoruz. Yöremiz halkının Sakız Ağacı isteği olursa elimizden geldiğince destekleyeceğiz. Projeyi gerçekleştiren tüm arkadaşlarıma teşekkür ediyorum” diye konuştu.

Damla Sakızı nedir?

Damla Sakızı, Sakız Ağacının reçinesidir. Sakız ağacının gövde ve dalları çizilerek üretilir. Çizilen gövde ve dallardan sızan reçine, mermer tozlarının üzerinde biriktirilir. Kuruyan reçineler deniz suyu ile temizlenerek Damla Sakızı elde edilir. Damla sakızı, yiyeceklerde, tıbbi alanda, kozmetiklerde kullanılır. Antiseptik özelliğe sahiptir.

Doktor Ahmet Toprak Caddesi kaldırımında, görme engelliler için yapılan hissedilebilir yüzeyler görenleri şaşırtıyor. Görme engellilerin dokunma duyusuna hitap eden ve onların yön bulmasını sağlayan hissedilebilir zemin bu caddede kaldırımın uygun olmasına rağmen, bir tuzak gibi görme engellileri ağaçlar ile karşı karşıya bırakıyor. Bırakın görme engelli vatandaşları, bu yolda yürümek isteyen göz sağlığı yerinde olanların bile ağaçlara çarpmaması için cambazlık yapması gerekiyor. Yolu Ahmet Toprak Caddesine düşenler, “Bu hissedilebilir yüzeyi hangi akıllı yaptı” demekten kendini alamıyor.

Hissedilebilir Yüzey, Japonya’da 1965 yılında Mühendis Seiichi Miyake tarafından görme kaybı olan arkadaşına yardım amacıyla geliştirildi. Japonya’da Tenji blokları ya da kesik kubbe adı verilen dokunsal bloklar ilk kez 1967 yılında Okayama şehrinde kullanıldı. Dokunsal bloklardan daha geniş kitlelerin yararlanabilmesi için 1985 yılında zorunlu hale getirildi. Japonlar hissedilebilir yüzeyleri 61 yıl önce keşfedip 59 yıldan bu yana kullanırken, Balıkesir’deki dokunsal bloklar görme engelliler için adeta bir engelli koşu parkuru haline getirildi. Görme engelli yolundaki düz paralel çizgili bloklar, görme engellilerin ilerlemelerinin güvenli olduğuna işaret ederken, nokta kabartmalı bloklar kaldırım ile yolun kesiştiğini belirtiyor ve görme engellileri tehlikeye karşı uyarıyor. Ahmet Toprak Caddesi kaldırımında her ağacın önüne noktalı hissedilebilir blok konsa da görme engelli vatandaşları tehlikeden uzaklaştırmaya yetmiyor. Kaldırım uygunken görme engelli yolunun ağaçların dibine yapılması yetmezmiş gibi esnafların kaldırım işgali ve motosiklet parkları tehlikenin tuzu biberi konumuna geliyor. Yetkililerin çarpık yapılan dokunsal blokları bir kez daha gözden geçirmesi şart. Görme engelli vatandaşların tehlikeden uzak, rahatça yürüyebilmesi için yapılan dokunsal blokları gören vatandaşlar hayretler içinde kalırken, “Görme engelli yolları özellikle, parlak ve sarı renkte yapılıyor. Bunun nedeni görme kusuru olmayan vatandaşların dikkatli olması ve bu yollara bir engel koymaması içindir. Doktor Ahmet Toprak Caddesindeki görme engelli yolu bir garip. Daha doğrusu bu yolu yapanlar garip düşünmüşler. Birisi gelmiş motosikletini görme engelli yolunun tam kenarına koymuş. Demek ki insanımız hala görme engelli yolunun ne anlama geldiğini bilmiyor. Buradaki görme engelli yolu insanın aklına köşe kapmaca oyununu getiriyor” diye konuştu

Görme engelli yürüme yolu nedir?

Görme engelliler için yapılan yürüyüş yolu engelli bireyin hareket yönüne paralel tasarlanarak varış noktasına güvenli ulaşımını sağlar. Çevredeki engellere yönelik uyarır. Paralel şeritli yollar yürünen yolda bir engel olmadığı ve yürümek için güvenli bir yol olduğunu belirtir. Noktalı bloklar yaya geçitlerinde kullanılmaktadır. Noktalı bloklar sayesinde, görme engelli kişiler yaya geçidinde olduklarını, dikkatli davranmaları gerektiğini anlar.

Pestisitlerin zeytin bahçelerinde kullanımına ilişkin yapılan bilimsel, laboratuvar ve saha çalışmaları, pestisit uygulamalarının ekosistemi bozduğunu. Zeytin ve zeytinyağında ciddi sağlık riskleri oluşturduğunu gösterdi. Gıda Teknikeri Deniz Erdem ve Zeytin Endüstrisi Teknikeri Celil Kurtoğlu’nun ortak yürüttüğü analiz sonuçları ve Biyoteknoloji Bölümü Yüksek Ziraat Mühendisi Cemal Kurtoğlu’nun toksikolojik saptamaları ile desteklendi. Sahadaki gözlemlerde pestisit kullanımının predatör böcek popülasyonlarını azalttığı, toprak omurgasızlarını yok ettiği, polinatör arıların zarar gördüğü, doğal biyolojik dengeyi kırdığı, faydalı mikroorganizmaları azalttığı görüldü. Bu kırılma, zararlı popülasyonların sürekli artmasına neden olurken üreticiyi daha fazla ilaç kullanmak zorunda bıraktı ve bir kısır döngü yarattı. Araştırmaları gerçekleştiren 3 uzman geçen Kasım ayında, Edremit Körfezinde yapılan toplantıda Arıcılık faaliyetlerinde bulunanlar ve Zeytin bahçeleri üreticileri bir araya gelerek pestisit ilaçlarının zararlarını üreticilere anlattı. Zeytinliklerde yapılacak ilaçlamaların başta arılar olmak üzere ekosistemde bulunan tüm canlıları etkileyeceğini bildirdi.

Biyoteknoloji bölümü Yüksek Ziraat Mühendisi Cemal Kurtoğlunun, herbisitler ve insektisitlerin toprak davranışı üzerine yaptığı çalışmada, pestisitlerin; Doğal toprak bakterileri tarafından parçalanamadığını, mikrobiyal bozunmaya direnç gösterdiğini, zamanla toprakta kalıcı organik kirletici olduğunu, her uygulamada birikici toksik maddeye dönüştüğünü, çevresel faktörlerle %10 oranında azaldığını kanıtladı. Cemal Kurtoğlu, “pestisitler toprakta yok olmaz, toprağın bir parçası haline gelir ve her yıl tehlike düzeyi artar” dedi.

Zeytin Endüstrisi Teknikeri Zeytinyağı Tadım Uzmanı Celil Kurtoğlu ve Gıda Teknikeri Laboratuvar Sorumlusu Deniz Erdem’in gerçekleştirdiği kalıntı çalışmaları, Türkiye’de zeytin yetiştirilen bölgelerden gelen örneklerin kalıntı analizleri ve laboratuvar incelemelerinde, pestisitlerin gıda güvenliği açısından en kritik yönünü ortaya koydu. Zeytin numunelerinde hem ruhsatlı hem yasaklı pestisit kalıntılarına rastlandı. Pestisit çıkan örneklerin tekrardan yıkama, sıcak su ve ozonlu su uygulamalarına rağmen pek çok pestisit tamamen uzaklaştırılamadı. Chlorpyrifos, cypermethrin, beta-cyfluthrin gibi pestisitler, sofralık zeytin ve yağ üretim aşamasında, zeytin ve zeytinyağında daha yüksek konsantrasyona geçti. Lipofilik yapıya sahip pestisitlerin zeytinin etli dokusunda biriktiği, bu nedenle basit yıkama yöntemleriyle çıkmadığı belirlendi. Bu bulguların, pestisit kullanımının yalnızca tarla üzerinde değil, tüketici sağlığı üzerinde doğrudan ve somut risk oluşturduğunu ortaya çıkardı.

Türkiye’de hem yasaklı pestisit var hem de AB standartlarına uymayan pestisit var

Celil Kurtoğlu, Türkiye’nin pek çok noktasından alınan zeytin örneklerinde Avrupa Birliği’nde tamamen yasaklanmış pestisitlerin kalıntılarına rastlandığını belirterek, “Chlorpyrifos, Dimethoate, Paraquat, Alachlor – Atrazine, Diazinon, Neonikotinoidler, DDT türevleri agradite gibi pestisitler laboratuvara gönderilen ürünlerde çıktı. Bu maddeler AB ülkeleri tarafından Nörotoksisite, kanserojenite, çevresel kalıcılık, arı popülasyonlarının yok edilmesi gibi sebeplerle yasaklanmıştır. Zeytin ve zeytinyağında yasaklı pestisit kalıntılarının bulunması ihracat reddi, marka itibar kaybı, iç piyasada sağlık riski gibi sonuçlara yol açmaktadır” diye konuştu.

Pestisit değil gözlem, emek ve denge yaşatır

Pestisitlerin İnsan Sağlığına etkilerinin saha gözlemleri ile ortaya koyan çalışmalar yapıldığına dikkat çeken Kurtoğlu, “Pestisitlerin, akut zehirlenmelere, solunum hastalıklarına, bağışıklık sistemi baskılanmasına, nörolojik hastalıklara, kısırlığa, çocuklarda gelişim bozukluklarına, kanser riskine yol açtığı görüldü. Yapılan çözümleme sonuçlarında riskin kalıntı yoluyla tüketiciye doğrudan ulaşabildiği görüldü. Pestisit kullanımı devam ettiği süre saha verilerinde, zeytinde hiç pestisit kullanılmasa bile rüzgârla sürüklenme, yüzeysel akış ve yağmur suları, yeraltı suyu hareketi, ortak ilaçlama makineleri, komşu bahçelerde yoğun kullanım, pestisit kullanmayan üreticileri kalıntı riskiyle karşı karşıya bırakmaktadır. Gerçek çözüm, yöntem olarak zeytin bahçelerinde ve tarım arazilerinde gözleme dayalı entegrasyon zararlı yönetim uygulaması yapılmalıdır. Sadece zeytin bahçelerinde pestisit kullanılmasa da diğer arazilerde kullanıma devam edilirse çevresel etkenlerle taşınım devam edecektir. Ekosistemi bozmamak temiz bir dünyada yaşamak için pestisitleri tamamen hayatımızdan çıkarmamız gerekecektir. Bunun için gerçek çözüm olarak entegre zararlı yönetimi ve gözleme dayalı uygulamalara yönelim sağlanmalıdır. Zeytin bahçeleri ve diğer tarım arazilerinde gözlem temelli zararlı takibi, feromon tuzakları, biyolojik mücadele, kültürel uygulamalar, mekanik yabancı ot kontrolü, kimyasalı yalnızca son çare olarak kullanma prensiplerine dayanan entegre sistemi hayata geçirmektir. Zeytin sineği popülasyonu gelişme dönemlerinde ağaçlara asılan feromon tuzaklarla gözlem yapılabilir. Bu yöntemler, ekonomik, sağlık açısından en uygun sürdürülebilir yaklaşım olmalıdır.