TEVFİK FİKRET’İN BALIKESİR MUSABİNİ

 

Cumhuriyet döneminden önce Türk aydınları, İstanbul dışında yaşanan hadiselere/felâketlere çok fazla ilgi göstermemişlerdir. Bu nedenle Tevfik Fikret’in, 1898 yılında Balıkesir’de yaşanan deprem için, “Verin Zavallılara” isimli şiirini yazması ve bu şiirin kamuouyunda büyük bir yankı uyandırması edebiyat tarihimiz açısından önemlidir.

1898, Balıkesir için bir felâket yılı olmuştur. Bu yılın ikinci ayında Balıkesir’de o güne kadar görülmeyen büyüklükte bir deprem meydana gelir. Bu deprem, Balıkesir’i maddî ve manevî yönden yerle bir eder. Böylesine büyük bir felâket, o günün basınında ve kültür hayatında büyüklüğüyle orantılı derecede yer bulamaz.

Balıkesir depremi, Türk edebiyatındaki en güzel aksini TevfikFikret’in “Verin Zavallılara” şiirinde bulur. Fikret, depremi o kadar güzel tasvir eder ki, onu adeta bu gün bize bir kere daha yaşatır. Bu “şiirdeki hâkim duygu, ıztırap ve sefalettir. Buna karşı şairin istediği sadece merhamet ve yardımdan ibarettir.” Tevfik Fikret’in bu şiiri Servet-i Fünûn’da yayınlamasından altı gün önce yazılmıştır.

 

 

Verin Zavallılara

-Balıkesir Musâbîni İçin

Harâb-ı zelzele bir köy… Şu yanda, bir çatının

Çürük direkleri dehşetle fırlamış; öteden

Çamur yığıntısı şeklinde bir zemîn katının

Yıkık temelleri manzûr; uzakta bir mesken

Zemîne doğru eğilmiş, hemansukût edecek;

 Önünde bir kadın… Of, artık istemem görmek!

Bu levha kalbimi tahrîk içinse, kâfidir;

Tasavvur eyleyemem bir yürek; velev münkir,

Velev haşîn ü mülevves ki böyle bir hâli

Görüp de sızlamasın… Şimdi siz bu timsâli

Bu levh-i mâtemi her türlü dehşetiyle alın,

Bu muhterem vatanın bir kenar-ı bâridine;

Bütün o manzara-i cân-şikâfı bir de kalın

Ridâ-yıberf ile örtün ki titresin de yine

-içinde saklayarak sûzîş-i felâketini

yabancı gözlere göstermesin sefâletini…

Nasıl tahammül eder sonra karşısında bunun,

Bunun, bu sahne-i pür-ye’s ü girye-meşhûnun

Biraz hamiyyet ü rikkatle sızlayan dil-i pâk?

Derin, iniltili çarpıntılarla sîne-i hâk

Teessüratını söyler bu levh-i âlâma;

Sizin de kalbiniz elbet acır, değil mi?

Verin, Verin şu dullara, yoksul kalan şu eytâma,

Verin enînine gayet, şu bir yığın beşerin!

20 Şubat 1313/1898

 

 

İmdat Katarı

Anadolu coğrafyasında meydana gelen büyük depremler arasında yer alan 1939 Erzincan Depremi şiddeti ve yıkıcı sonuçları açısından önemli bir etki yapmıştır. Ülkemizde en çok depremin yaşandığı Kuzey Anadolu Fay hattı üzerindebulunan Erzincan 27 Aralık 1939 tarihinde büyük bir depreme maruz kalmıştır.2 Merkez üssü Erzincan olan depremin şiddeti 7,9 civarında ölçülmüştür.

Depremin hemen ardından 28 Aralık sabahı Dahiliye Vekili B. Faik Öztrak ve Sıhhiye Vekili Dr. Hulusi Alataş saat 09:40 treni ile Ankara’dan deprem bölgesine gitmek için ayrılmışlardır. Trende bulunanlardan Köşe Yazarı Nüsret Safa Coşkun, Vekillerden aldığı malumatı şöyle nakletmektedir; “…memleketin şark bölgesiyle bu bölgeye yakınlaşan Orta Anadolu kısmından bazı vilayetlerimiz misli görülmemiş bir zelzele felaketiyle karşılaşmışlardır. Bunların içinden de en talihsizi Erzincan çıkmış. Şehrin tamamen yıkıldığı ve insanca zayiatın çok fazla olduğu anlaşılıyor.” Aynı zamanda bu trenin bir imdat katarı olduğu ve felaketzedelere çadır, yiyecek ve enkazı kaldırmak için amale götürdüğü de bilinmektedir. Trende Dâhiliye Vekili ile yapılan bir diğer röportajda ise, deprem bölgesindeki bütün memurlara depremzedelerin barınmaları ve onlara yapılacak yardımlar hususunda gerekli talimatların verildiği, Erzincan’da tek bir nakil vasıtası sağlam kalmadığından Divriği’den altı kamyonun Erzincan’a gönderildiği belirtilmiştir. Ayrıca daha hızlı inceleme yapması ve rapor hazırlaması için Trabzon’daki Umumi Müfettişlik Bürosu’nun depremzedelerin iskânları neticeleninceye kadar Erzurum’da görev yapacağı açıklanmıştır. 29 Aralık akşamı Erzincan’a ulaşan 4. Umumi Müfettişlik görevlileri zaman kaybetmeden yardım çalışmalarına başlamıştır.

Türkiye Büyük Millet Meclisi, depremin meydana geldiği gecenin sabahı yani 27 Aralık günü zaman kaybetmeden çalışmalara başlamıştır. Söz alan Sıhhiye Vekili Dr. Hulusi Alataş Anadolu’nun doğusunda meydana gelen depremle alakalı bir beyanat vermiştir. Bu beyanat oldukça önemlidir, zira deprem bölgelerinden çekilen ilk telgraflar mecliste okunmuştur.

“Bu sabah saat ikide memleketin birçok yerlerinde şiddetli bir zelzele hissedildi. Bu zelzele tesirini en ziyade Erzincan, Tokat, Sivas ve Ordu vilâyetlerinde göstermiştir. Peyderpey malûmat almaktayız. Aldığımız malûmata göre, müsaade buyurursanız Erzincan’ın telgrafını okuyayım: Gece saat iki raddesinde çok şiddetli bir zelzele oldu. Bu zelzelede Hükümet konağı, ordu müfettişliği, ordu evi, postahane ve şehrin en sağlam binaları dâhil olmak üzere bütün evleri ve dükkânları yıkılmıştır. Şehir baştanbaşa enkaz yığını halindedir. Kendilerini kurtarabilenler sokaklara dökülmüşlerdir. Şimdiden birçok ölü ve yaralı tespit edilmiştir. Birçok nüfus enkaz altındadır. Pek az hasarata uğrayan ve zayiat vermeyen piyade ve topçu kışlalarından gelen askerlerle enkaz altında kalanların kurtarılmasına ve ötede beride başlayan yangının itfasına çalışılmaktadır. Şehirde muhabere imkânı bulunmadığından bin müşkülâtla Jeneralİskora ile birlikte Dumanlı istasyonuna gelinmiştir ve malûmat ancak oradan arz edilebilmiştir. Tümen komutanı Akdoğan şehirde yardım işleriyle meşguldür. Şehir kâmilen yıkılmış olduğundan ekmek ihtiyacı olduğu gibi enkaz altından kurtarılanların ve kurtarılacakların tedavileri için ilâç ve doktor ve halkı barındırmak için çok miktarda çadıra ihtiyaç vardır. Tahribat yalnız şehre münhasır olmadığı, köylerde de geniş mikyasta tahribat ve zayiat olduğu anlaşılmıştır…”

Türk dilinin büyük şairi Nâzım Hikmet deprem tarihinde cezaevindedir. ”Kesemden verceğim bir şeyim yok, yüreğimden vereyim” dediği “Kara Haber” şiirini yazmıştır.

  

 

Kara Haber

 

Erzincan’da bir kuş var 

Kanadında gümüş yok 

Gitti yarim gelmedi 

gayrı bunda bir iş yok. 

Oy dağlar dağlar, dağlar… 

Aldı ellerine kanlı başını 

Karın ortasında Erzincan ağlar… 

O ağlamasın da kimler ağlasın

 

Kar yağar lapa lapa 

tipidir gelir geçer… 

Yan yana sırt üstü yatan ölüler 

akşam olur tandıramaz 

ateşini yandıramaz

 

Gün ağarır şafak söker 

kimsecikler gitmez suya 

ezilmiş başlarıyla ölüler 

vardılar uyanılmaz uykuya

 

Ses edip geceye beyaz taşından 

kışlanın saati çaldı ikiyi. 

Ne çabuk lahzâda bitti yaşamak 

Kimisi altı aylık, 

kimisi sakalı ak, 

kimi on üç, on dört yaşında; 

kimi yola gidecek 

kimisi mektup bekler 

yan yana, sırt üstü yatan ölüler…

 

Yayıkta yağ vardı, dövülemedi, 

akpeynir torbaya koyulamadı, 

hasret gitti ölüler 

dünyaya doyulamadı…

 

Uyanıp kaçamadılar, 

kuş olup uçamadılar 

açıldı kuyular, kimse inemez 

Erzincan Beygiri rahvandır amma;

ölüler ata binemez. 

yan yana, sırt üstü yatan ölüler…

 

NÂZIM HİKMET

 

 

 

 

Exit mobile version